Necip Fazıl Kısakürek Kimdir? Hayatı ve Eserleri

Son Baskı: 13.5.26 | Hesaplanıyor...
Şair Biyografisi
Necip Fazıl Kısakürek
Kaldırımlar Şairi · Büyük Doğu'nun Mimarı · Çile'nin Sesi
📍 İstanbul, 1904 ✦ Şair · Yazar · Gazeteci 📚 100+ Eser 🕊 25 Mayıs 1983

Necip Fazıl Kısakürek Kimdir?

Tam Adı
Ahmed Necip Kısakürek
Doğum
26 Mayıs 1904
Çemberlitaş / İstanbul
Ölüm
25 Mayıs 1983
Erenköy / İstanbul
Lakapları
Kaldırımlar Şairi · Üstat · Sultânüşşuarâ
Necip Fazıl Kısakürek Kimdir? Hayatı ve Eserleri
Necip Fazıl Kısakürek

Necip Fazıl Kısakürek, 20. yüzyıl Türk edebiyatının en çok okunan, en çok tartışılan ve etkisi bugün de süren isimlerinden biridir. Şiir, tiyatro, roman, hikâye, hatırat ve siyasi-dinî inceleme olmak üzere birbirinden farklı türlerde yüzü aşkın eser kaleme almıştır. Asıl adı Ahmed Necip olan şair, bankacılıktan gazeteciğe, akademisyenlikten dergiciliğe uzanan çalkantılı bir hayat yaşamış; 1934'te Şeyh Abdülhâkim Arvâsî ile tanışmasının ardından köklü bir manevî dönüşüm geçirmiştir.

Büyük Doğu adıyla çıkardığı dergi ve kurduğu fikir hareketiyle yalnızca bir şair değil, döneminin en etkili fikir adamlarından biri olarak tarihe geçmiştir. Ölümünden kırk yılı aşkın süre geçmesine rağmen en çok okunan Türk şairleri arasında yer almaya devam etmektedir.

Hayatı ve Ailesi

Necip Fazıl Kısakürek, 26 Mayıs 1904'te İstanbul Çemberlitaş'ta, cinayet mahkemesi reisliğinden emekli dedesi Mehmet Hilmi Efendi'nin konağında dünyaya geldi. Doğum tarihinin tartışmalı bir yanı vardır: TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi 1905 yılını esas alırken, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü ve genel kanaat 26 Mayıs 1904 tarihini benimser.

Asıl adı Ahmed Necip olan şair, soyadı kanununun yürürlüğe girmesiyle Kısakürek soyadını aldı; bu ad, ailenin kökeninin Dulkadıroğulları'na bağlı Kısakürekler koluna dayanmasına işaret eder. Baba tarafından Maraşlı olan ailesi köklü fakat maceralı bir geçmişe sahiptir.

Dedesi Mehmet Hilmi Efendi, "Deli Fazıl" lakabıyla anılan oğlu için uygun bir gelin bulamayınca dul bir kadının kapısına gitmiş; böylece Necip Fazıl'ın annesi Mediha Hanım bu aileye dahil olmuştur. Necip Fazıl, annesinin "çocuk kadın" olarak geldiği konakta zor bir hayat sürdüğünü bizzat aktarır. Babası Abdülbâki Fazıl Bey Hukuk Mektebi mezunudur; ancak şair üzerinde kayda değer bir etkisi olmamıştır.

Eğitim Serüveni

Necip Fazıl'ın eğitim hayatı, iş hayatı gibi kesintili ve düzensizdir. Daha dört-beş yaşında dedesi Mehmet Hilmi Efendi'den okuma-yazma öğrenen şair, ilk dinî telkinleri de ondan almıştır. Aile dostu Mustafa Efendi'den Kur'an dersleri alan şair, 12-13 yaşlarında okuduğu romanların gerçek olduğunu sanan vehimlere kapılacak denli yoğun bir okuma ortamında yetişmiştir.

İlk yıllar
Gedikpaşa'daki Fransız Mektebi'ne yazıldı; uyum sorunu yaşayınca aynı semtteki Amerikan Koleji'ne geçirildi.
Sonraki
Büyükdere Emin Efendi Mahalle Mektebi → İstanbul Büyük Reşit Paşa Numune Mektebi → Vaniköy Rehber-i İttihat Mektebi (yatılı) → Heybeliada Numune Mektebi (mezuniyet).
Bahriye
Mekteb-i Fünûn-u Bahriye'ye kaydoldu; beş yıl okudu. Mezuniyete bir yıl kala imtihan kâğıtlarını boş bırakarak kaydını sildirdi.
1921
İstanbul Darülfünunu Felsefe Şubesi'ne yazıldı; bu öğrenimini de tamamlayamadı.
1924
Maarif Vekâleti bursuyla Paris'e gönderildi. Yirmi bir yaşında vardığı Paris'te kumar illetine yakalanan şair, tahsisatın kesilmesiyle yurda döndü. Bu nokta fiilî öğrenim hayatının sonu oldu.

İş ve Sanat Hayatı

Paris'ten dönen Necip Fazıl, kendi deyimiyle "şairlikle hesapçılık arasındaki tezadı" yıllarca yaşayacağı bankacılık meslekiyle tanıştı.

Bankacılık: İki Dönem

İlk durağı Hollanda Bankası oldu; bu deneyim kısa sürdü. Ardından Osmanlı Bankası bünyesinde Adana-Ceyhan'a gitti. Hayatının sonuna kadar sürecek at tutkusu bu yıllarda Ceyhan'da filizlendi. Giresun'daki bir yaz macerasının ardından bankacılığı bırakıp İstanbul'a döndü; gazetecilik ve otomobil şirketindeki kısa denemelerden sonra zorunluluktan yeniden banka kapısını çaldı. İş Bankası bünyesinde dokuz yıl süren bu ikinci dönemde Ankara, Trabzon, İstanbul ve Edirne şubelerinde muhasebeci, müdür yardımcısı ve teftiş heyeti üyesi olarak görev yaptı.

Öğretmenlik ve Akademi

Bankacılıktan kesin olarak ayrıldıktan sonra Maarif Bakanı Hasan Ali Yücel'in girişimiyle Ankara Yüksek Devlet Konservatuarı'na atandı. Sonrasında İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde kültür dersleri verdi; aynı dönemde Robert Kolej'in son sınıflarında Türk edebiyatı dersleri de üstlendi.

Gazetecilik ve Dergicilik

Cumhuriyet gazetesinin Peyami Safa idaresindeki edebiyat sayfasına yazılar göndererek matbuat dünyasına adım attı. Tohum (1935), Ağaç (1936), Büyük Doğu (1943) ve Borazan (1947) dergilerinde hem sanat hem de davası için mücadele etti.

Manevî Dönüşüm: Abdülhâkim Arvâsî ile Tanışma

Necip Fazıl'ın hayatındaki en belirleyici kırılma, 1934 yılında Şeyh Abdülhâkim Arvâsî ile tanışmasıdır. Bu buluşmadan önce esas olarak Batılı edebi akımlardan beslenen bir şair olarak bilinen Necip Fazıl, Arvâsî ile kurduğu derin bağın ardından hem şiir anlayışını hem de dünya görüşünü köklü biçimde dönüştürdü.

Şair onu "kurtarıcım" olarak tanımlar; evlenmeyi düşünmediği yıllarda bile Arvâsî'nin telkiniyle Neslihan Hanım ile evlenmeye razı olduğunu bizzat anlatır. Bu evlilikten Mehmet, Ömer, Ayşe, Osman ve Zeynep adlarında beş çocuğu dünyaya geldi.

Abdülhâkim Arvâsî'yi tanımasından sonra şiirlerine olduğu kadar sanat anlayışına ve poetikasına da belirli bir dinî-mistik görüş hâkim olmaya başladı. — TDV İslâm Ansiklopedisi, M. Orhan Okay

1943-1978 yılları arasında toplam 512 sayı yayımlanan Büyük Doğu dergisi, bu dönüşümün kamuoyundaki ifadesi ve bir neslin düşünce referansı oldu.

Şiir Anlayışı ve Estetiği

Necip Fazıl, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde şiirin estetiği üzerinde ısrarla duran ve bu konudaki düşüncelerini programlı biçimde poetikaya dönüştüren ender sanatkârlardandır. Şiiri; dengeli bir duygu ve düşünce içeriğini kavrayan sağlam bir estetik form olarak tanımladı.

Etkiler ve Kaynaklar

Sembolist ve empresyonist şiir, şuuraltı teorisi, Bergson'un sezgiciliği ve Baudelaire'in karamsar mistik havası gençlik yıllarındaki başlıca etkenlerdir. Bu Batılı estetik duyarlık ilerleyen yıllarda tasavvuf ve İslam anlayışıyla bütünleşerek özgün bir senteze ulaştı.

Biçim: Hece ve Ses

Vezin bakımından hece geleneğini sürdüren şair, aruzu yalnızca birkaç deneme şiirinde kullandı. Hem vezne hem de kafiyeye olağandışı bir derinlik kazandırdı; seslerde alışılmışın dışına çıkarak kimseyle karıştırılmayan özgün bir ses kimliği oluşturdu.

Kaldırımlar'dan Çile'ye

1928'de yayımlanan Kaldırımlar kitabıyla "Kaldırımlar Şairi" lakabını aldı ve Bâb-ı Âli çevrelerinin önde gelen isimleri arasına girdi. 1934 sonrasında şiirinde cemiyet ve Allah davası ön plâna çıktı. 1940'lı yıllarda yaygınlaşan Garip akımına ilgisiz kalan Necip Fazıl, ideolojik-didaktik şiir yerine saf şiiri tercih etti.

Ondaki "ben"in zaman içerisinde "nefsî" olandan "insanî" olana yöneldiği görülür. — Abdullah Şengül, Gaibi Kurcalayan Çilingir (2015)

Tüm şiirlerini topladığı nihaî yapıt, 1974 baskısıyla kapsamını tamamlayan Çile'dir. Şair bu kitabı "şairliğimin tek ve eksiksiz kadrosu" olarak tanımlamıştır.

Büyük Doğu Hareketi ve Düşünce Dünyası

1943'te çıkarmaya başladığı Büyük Doğu dergisiyle Necip Fazıl, yalnızca bir edebiyat dergisi değil köklü bir fikir hareketi kurdu. Dergi 1943-1978 yılları arasında 512 sayı yayımlandı ve dönemin siyasi-kültürel atmosferini derinden etkiledi.

Büyük Doğu hareketi; Batılılaşma sürecini kültürel bir sömürgecilik olarak değerlendirdi, kurtuluşun özgün değerlerde —özellikle İslam'ın şeriat ve tasavvuf bütünlüğünde— yattığını savundu. Bu tutum nedeniyle dergi defalarca kapatıldı ve şair pek çok davayla yüzleşmek zorunda kaldı. 1950'de Büyük Doğu Cemiyeti'ni kurarak siyasi zemine geçti; ülke genelinde konferanslar verdi.

Sanatkârlığının yanında siyasî ve fikrî yazılarıyla da geniş bir şöhret kazanan Necip Fazıl, Cumhuriyet döneminin en önemli polemikçi yazarları arasında sayılır.

Başlıca Eserleri

Şiirden tiyatroya, romandan siyasi incelemeye uzanan geniş bir yelpazede yüzü aşkın eser kaleme almıştır. Eserleri defalarca basılmış; her yeni baskıda küçük değişiklikler ve eklemeler yapılmıştır.

📖 Şiir Kitapları

  • Örümcek Ağı 1925
  • Kaldırımlar 1928
  • Ben ve Ötesi 1932
  • 101 Hadîs 1951
  • Sonsuzluk Kervanı 1955
  • Çile (başyapıt) 1962 / 1974
  • Esselâm 1973

🎭 Tiyatro

  • Bir Adam Yaratmak 1937
  • Sabır Taşı 1940
  • Siyah Pelerinli Adam 1943
  • Reis Bey 1964
  • Ulu Hakan Abdülhamid Han 1965
  • Yunus Emre 1969
  • İbrahim Edhem 1978

📚 Hatırat

  • Yılanlı Kuyudan 1955
  • O ve Ben 1974
  • Bâbıâli 1975
  • Hac'dan Çizgiler 1973

🕌 Dinî ve Tasavvufî

  • Halkadan Pırıltılar 1948
  • Çöle İnen Nur 1960
  • Son Devrin Din Mazlumları 1969
  • Batı Tefekkürü ve İslâm Tasavvufu 1982

📰 Siyasi-Tarihî

  • İdeolocya Örgüsü 1968
  • Türkiye'nin Manzarası 1968
  • Tarihimizde Moskof 1975
  • Rapor (13 cilt) 1976–1980

✍️ Roman ve Hikâye

  • Birkaç Hikâye Birkaç Tahlil 1933
  • Ruh Burkuntusundan Hikâyeler 1965
  • Aynadaki Yalan 1980
  • Kafa Kâğıdı 1984

Ödüller, Onurlar ve Edebî Mirası

Sabır Taşı adlı oyunuyla 1940 CHP Piyes Yarışması birinciliğini kazandı. Sanat hayatının 50. yıl jübilesi Millî Türk Talebe Birliği tarafından 22 Kasım 1975'te kutlandı. 25 Mayıs 1980'de Kültür Bakanlığı "büyük kültür armağanı"nı ve maddî ödülü verdi; aynı tarihte Türk Edebiyatı Vakfı ona "Türkçenin yaşayan en büyük şairi, sultânüşşuarâ" unvanını layık gördü.

Şair, 25 Mayıs 1983'te Erenköy'deki evinde hayatını kaybetti. Büyük bir cenaze töreninin ardından Eyüp sırtlarındaki kabristana defnedildi. M. Orhan Okay vefatı için şu tarihi düşürdü:

Çille çille üstüne düştü mücevher târihi
Var mı şâir çilelden çıksın Necip Fâzıl gibi — M. Orhan Okay

Ölümünden bu yana geçen kırk yılı aşkın sürede eserleri her yıl yeni baskılar yapmış; Necip Fazıl, kuşaklar arasında aktarılan canlı bir şiir mirası olarak yaşamaya devam etmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Necip Fazıl Kısakürek ne zaman ve nerede doğmuştur?
26 Mayıs 1904'te İstanbul Çemberlitaş'ta doğmuştur. Asıl adı Ahmed Necip'tir. Doğum yılı bazı kaynaklarda 1905 olarak da geçmektedir; ancak yaygın kanaat 1904 yönündedir.
Necip Fazıl'ın en ünlü şiir kitabı hangisidir?
1928'de yayımlanan Kaldırımlar ile ün kazanmıştır. Bununla birlikte kendi deyimiyle "şairliğinin tek ve eksiksiz kadrosu" olan Çile (1962/1974) başyapıtı olarak kabul edilir.
Büyük Doğu dergisi nedir?
Necip Fazıl Kısakürek tarafından 1943-1978 yılları arasında toplam 512 sayı yayımlanmış bir fikir ve edebiyat dergisidir. Batılılaşmayı kültürel sömürgecilik olarak değerlendirerek İslam değerlerini merkeze alan bir dünya görüşünü savunmuş; içeriği nedeniyle defalarca kapatılmıştır.
Abdülhâkim Arvâsî kimdir ve Necip Fazıl üzerindeki etkisi nedir?
Nakşibendî tarikatından bir Kürt-Osmanlı âlimi olan Şeyh Abdülhâkim Arvâsî, Necip Fazıl'ın 1934'te tanıştığı ve "kurtarıcım" diye andığı kişidir. Bu tanışma şairin hem şiir anlayışını hem de dünya görüşünü köklü biçimde dönüştürmüş; Büyük Doğu hareketi bu dönüşümün somut ürünü olmuştur.
Necip Fazıl Kısakürek hangi ödülleri almıştır?
1940'ta Sabır Taşı oyunuyla CHP Piyes Yarışması birinciliğini kazandı. 1980'de Kültür Bakanlığı büyük kültür armağanını, Türk Edebiyatı Vakfı ise "Türkçenin yaşayan en büyük şairi, sultânüşşuarâ" unvanını verdi.

Kaynaklar

  1. Şengül, Abdullah. "Kısakürek, Necip Fazıl". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). Ahmet Yesevi Üniversitesi. teis.yesevi.edu.tr
  2. Okay, M. Orhan. "Kısakürek, Necip Fazıl". TDV İslâm Ansiklopedisi. islamansiklopedisi.org.tr
  3. Kısakürek, Necip Fazıl. O ve Ben. İstanbul: Büyük Doğu Yayınları, 1978.
  4. Okay, Orhan. Necip Fazıl Kısakürek. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1987.
  5. Şengül, Abdullah. Gaibi Kurcalayan Çilingir Necip Fazıl Kısakürek — Şiir. İstanbul: Kesit Yayınları, 2015.
  6. Birinci, Ali. "Necip Fâzıl Hakkında Yeni Tespitler ve Tashihler". Türk Edebiyatı, S. 475, 2013.

✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.

Yorum Gönder

Yorumlar