Divan Edebiyatı Şairleri Antolojisi Divan Edebiyatı Şairleri 📜 13.–14. Yüzyıllar — Kuruluş ve Geçiş Dönemi Bu dönem Anadolu’da Divan şiiri...
Divan Edebiyatı Şairleri Antolojisi
 |
| Divan Edebiyatı Şairleri |
📜 13.–14. Yüzyıllar — Kuruluş ve Geçiş Dönemi
Bu dönem Anadolu’da Divan şiirinin filizlendiği, Fars geleneğinin etkili olduğu ama yavaş yavaş Türkçenin yer bulmaya başladığı çağdır.
Şairlerin bir kısmı aynı zamanda devlet adamı, kadı, hekim veya mutasavvıftır.
📌 Bu Yüzyılların Genel Özellikleri
✅ Fars edebiyatı örnek alınır.
✅ Mesnevi türü baskındır.
✅ Tasavvuf güçlüdür.
✅ Dil henüz tam ağırlaşmamıştır.
✅ Öğretici yön baskın.
✅ Âşık Paşa, Ahmedî, Şeyhî
🔹 Hoca Dehhânî (?-?)
Anadolu sahasının ilk divan şairlerinden.
Selçuklu sarayında bulunmuştur.
Lirik aşk şiirleri.
İran estetiği ağır basar.
🔹 Mevlana Celaleddin-i Rumi (30 Eylül 1207 - 17 Aralık 1273)
Horosan’ın Belh şehrinde doğmuştur.
Her yıl, ölüm yıl dönümü Konya’da kutlanmaktadır.
Öldüğü gün, “Şeb-i Arus” yani düğün gecesi, kavuşma günü olarak anılmaktadır.
Mevlana’daki aşk, beşeri aşktan ziyade ilahi aşktır.
“Ne olursan ol, yine gel.” sözüyle hoşgörü ortamı yaratmıştır.
Şems’e ayrı bir ilgi duymuş, onu üstat olarak görmüştür.
İyi bir medrese eğitimi almıştır.
2007, UNESCO tarafından Mevlana Yılı olarak kabul edilmiştir.
🔹 Ahmedî (1334–1413)
Dönemin en üretken şairidir.
İskendernâme → tarih, felsefe, tıp bölümleri içerir.
Dinî–ahlakî mesneviler.
Osmanlı tarihinin ilk manzum örnekleri.
🔹 Şeyhî (1371–1431)
Asıl adı Yusuf Sinan.
Harnâme → alegorik hiciv.
Gazelde ustalaşmıştır.
İranlı şairlerden etkilenmiştir.
🔹 Kadı Burhâneddin (1345–1398)
Sivas hükümdarı.
Divanı vardır.
Halk şiirine yaklaşan coşkulu dil.
Arapça–Farsça terkipler azdır.
Yer yer koşma tadında beyitler.
🔹 Gülşehrî (?-1317?)
Tasavvufî şair.
Mantıku’t-Tayr tercümesi–uyarlaması.
Mevlânâ çevresi.
Didaktik anlatım.
🔹 Âşık Paşa (1272–1333)
Garibnâme yazarı
Halk–tasavvuf çizgisi
Türkçeyi savunur
Öğretici anlatım
🔹 Sultan Veled (1226–1312)
Mevlânâ’nın oğlu
Farsça–Türkçe şiirler
Mevlevîliğin yayılmasında önemli
Geçiş dönemi figürü
🔹 Elvan Çelebi (?-?)
Tasavvuf ehli
Menkıbevî eserler
Dinî–didaktik söyleyiş
🔹 Şeyyad Hamza (13. yy)
Dinî–tasavvufi şiirler
Mesneviler
Halk zevki ile divan geleneği arasında
🔹 Fahri (14. yy)
Saray çevresi
Klasik tarzın ilk örnekleri
Aşk teması
🔹 Hafî (14. yy)
Hakkında az bilgi var
İlk Osmanlı şairlerinden
Divanı olduğu bilinir.
🔹 Ahmedi Dâî (1360–1421)
(15. yüzyıla taşar ama bu dönemde yetişmiştir.)
Dil ustası
Çeviri ve telif eserler
Tasavvufî temalar
📜 15. Yüzyıl — Gelişme Dönemi
Bu yüzyılda Divan edebiyatı Anadolu sahasında iyice yerleşir, Osmanlı saray çevresi oluşur ve klasik biçimlerin temeli atılır.
Türkçe güçlenir, gazel ve kaside ustaları ortaya çıkar.
📌 15. Yüzyılın Genel Özellikleri
✅ Gazel ve kaside gelişti.
✅ Türkçeye yöneliş arttı.
✅ Saray–şehir kültürü oluştu.
✅ Kadın şairler görülmeye başlandı.
✅ Şehrengiz türü ortaya çıktı.
✅ Necâtî, Ahmed Paşa
🔹 Ahmed Paşa (1426–1497)
Fatih devrinin en ünlü şairi
Saray şairi
Lirik aşk şiirleri
Dil zarif ve musikîlidir
🔹 Ali Şir Nevayi (9 Şubat 1441 – 3 Ocak 1501)
15. asrın en önemli Çağatay edebiyatı şairidir.
Çocukluk dönemi Hüseyin Baykara ile geçmiştir.
Emir, Divan Beyi unvanları vardır.
Aydınların Farsça yazmayı maharet bildikleri dönemde Nevai, Türkçenin birçok yönden Farsçadan üstün olduğunu savunmuş ve Türkçe ile üstün bir edebiyat yapılabileceğini eserleriyle kanıtlamıştır.
Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu düşündüğü için Muhakemetü’l Lügateyn adlı eseri yazmıştır. Bu eser, Nevai’nin dil alanındaki milli şuurunu gösterir.
Çağatayca bu nedenle Nevai Dili diye anılır.
Türkçeyi ustaca kullanmıştır.
Türk coğrafyasının hamse sahibi ilk şairidir.
🔹 Necâtî Bey (1460–1509)
Türkçeyi bilinçli biçimde kullandı
Atasözü, deyim, halk söyleyişi
“Mahallîleşmenin öncüsü”
🔹 Mesîhî (1470–1512)
Bahariye kasideleriyle ünlü
Akıcı, süssüz anlatım
Doğa tasvirleri
🔹 Zâtî (1471–1546)
Bayezid Camii avlusunda falcılık yapardı
Genç şairlerin hocası
Halk söyleyişlerini kullandı
🔹 Süleyman Çelebi (1351–1422)
Vesîletü’n-Necât (Mevlid)
Dini–tasavvufi
Erken Osmanlı döneminin zirvesi
🔹 Ahmedi Dâî (1360–1421)
Çeviri ve telif mesneviler
Dil ustası
Tasavvufi öğeler
🔹 Şerîfî (15. yy)
İran etkisi
Gazeller
🔹 Mihrî Hatun (1460–1506)
Divan sahibi kadın şair
Amasya çevresi
Aşk teması
🔹 Hamdi (Hamdi Çelebi) (1449–1503)
Şehzade Bayezid’in oğlu
Mesnevi yazarı
Yusuf u Züleyha
🔹 Revânî (?-1524)
Şehrengiz yazarı
Toplumsal hayat betimleri
Mizah
🔹 Karamanlı Aynî (15. yy)
İran etkisi
Kasideler
🔹 Figânî (?-1532)
(16. yüzyıla taşar ama 15. yy geleneğinde yetişmiştir.)
Taşlama
Sivri dil
📜 16. Yüzyıl — Klasik Zirve Dönemi
Bu yüzyıl Osmanlı gücünün doruğuyla paralel biçimde Divan şiirinin de en olgun, en görkemli hâline ulaştığı dönemdir.
Dil ağırlaşır ama ustalık zirvededir; gazel, kaside ve mesnevi doruğa çıkar.
📌 16. Yüzyılın Genel Özellikleri
✅ Klasik üslup yerleşti.
✅ Kaside zirveye çıktı.
✅ Hamse yazımı arttı.
✅ Dil ağırlaştı.
✅ Saray himayesi güçlü.
✅ Fuzûlî, Bâkî
🔹 Fuzûlî (1494–1556)
Azerbaycan sahası
Aşk, ıstırap, tasavvuf
Leylâ vü Mecnûn, Şikâyetnâme
🔹 Bâkî (1526–1600)
“Sultânü’ş-Şuarâ”
Dünya zevki, rindlik
İstanbul Türkçesi zirvesi
🔹 Hayâlî Bey (1500–1557)
Coşkulu lirizm
Mistisizm
🔹 Taşlıcalı Yahyâ (1498–1582)
Hamse sahibi
Kahramanlık temaları
🔹 Nev‘î (1533–1599)
Bilgin şair
Didaktik yön
🔹 Lâmiî Çelebi (1472–1532)
“Câmî-i Rûm”
Çeviri ve uyarlamalar
Tasavvuf
🔹 Usûlî (?-1538)
Alevî–Bektaşî çevresi
Tasavvufi söyleyiş
🔹 Zâtî (1471–1546)
(Geçiş figürü; etkisi 16. yy’da sürer)
Şair yetiştirici
🔹 Figânî (?-1532)
Hiciv
İdam edilmiştir.
🔹 Bâlî (16. yy)
Saray çevresi
Kasideler
🔹 Edirneli Nazmî (?-1557)
Türkî-i Basit
Sade dil denemeleri
🔹 Şemsî (16. yy)
İran etkisi
Gazeller
🔹 Aşkî (16. yy)
Lirik tarz
🔹 Hayretî (16. yy)
Kalenderî söyleyiş
Toplumsal eleştiri
🔹 Revânî (?-1524)
(Erken 16. yy)
Şehrengiz ustası
📜 17. Yüzyıl — Hikemî Tarz & Sebk-i Hindî Dönemi
Bu yüzyılda Divan şiiri biçimsel olarak doruğunu korur; fakat anlam derinliği, soyut hayaller ve ahlak–hikmet eksenli şiirler öne çıkar.
Sebk-i Hindî etkisiyle imgeler karmaşıklaşır; hiciv de keskinleşir.
📌 17. Yüzyılın Genel Özellikleri
✅ Hikmetli söyleyiş.
✅ Sebk-i Hindî etkisi.
✅ Soyut imge yoğunluğu.
✅ Hiciv güçlendi.
✅ Toplumsal gözlem arttı.
✅ Nef‘î, Nâbî
🔹 Nef‘î (1572–1635)
Hiciv ve kaside ustası
Sert, alaycı üslup
Sürgün ve idam
🔹 Nâbî (1642–1712)
Hikemî tarzın kurucusu
Öğüt verici şiir
Hayriyye
🔹 Şeyhülislâm Yahyâ (1561–1644)
Zarif gazeller
Klasik çizgiyi sürdürür.
🔹 Na‘ilî (?-1666)
Sebk-i Hindî temsilcisi
Ağır, yoğun imgeler
🔹 Fehîm-i Kadîm (1627–1647)
Hayal gücü
Soyut anlatım
🔹 Neşâtî (1600–1674)
Mevlevî
İnce, musikîli dil
🔹 Şehrî (17. yy)
Şehir tasvirleri
🔹 Vecdî (17. yy)
Tasavvufî söyleyiş
🔹 Bosnalı Sabit (?-1712)
Hikemî çizgi
Sosyal konular
🔹 Ruhî-i Bağdadî (1544–1605)
(17. yy başına etkili)
Toplumsal eleştiri
Hiciv
🔹 Cevrî (?-1654)
Şehir şiirleri
Tasvir ustası
🔹 Hâletî (1570–1631)
Sebk-i Hindî öncülerinden
🔹 Atâyî (Nev‘îzâde Atâyî) (1583–1635)
Mesnevi yazarı
Toplumsal hayat
🔹 Azmizâde Hâletî (1570–1631)
Kaside ustası
📜 18. Yüzyıl — Lâle Devri, Mahallîleşme ve Son Büyükler
Bu yüzyıl Divan edebiyatında şehir hayatının, eğlence kültürünün, musikînin ve yerli unsurların şiire yoğun biçimde girdiği dönemdir.
Aynı zamanda klasik çizginin son büyük ustaları da bu çağda yetişmiştir.
📌 18. Yüzyılın Genel Özellikleri
✅ Mahallîleşme güçlü.
✅ Şarkı türü yaygın.
✅ İstanbul hayatı.
✅ Musikî etkisi.
✅ Klasik gelenek zirvede kapanışa gider.
✅ Nedîm, Şeyh Gâlib
🔹 Nedîm (1681–1730)
Lâle Devri’nin simgesi
Şuh, neşeli üslup
İstanbul eğlenceleri
Mahallîleşme akımı
🔹 Şeyh Gâlib (1757–1799)
Son büyük klasik şair
Hüsn ü Aşk
Tasavvufi sembolizm
Sebk-i Hindî etkisi
🔹 Koca Râgıp Paşa (1699–1763)
Veciz, hikmetli beyitler
Devlet adamı
🔹 Bosnalı Sâbit (?-1712)
Gündelik hayat tasvirleri
Mizah
Hikemî üslup
🔹 Sünbülzâde Vehbî (1718–1809)
Didaktik eserler
Lutfiyye
🔹 Enderunlu Fâzıl (1759–1810)
Şehrengiz ve sosyal hayat
Mizah ve hiciv
🔹 İzzet Ali Paşa (?-1734)
Zarif dil
Saray çevresi
🔹 Haşmet (1727–1768)
Nükte ve taşlama
Samimi üslup
🔹 Fitnat Hanım (?-1780)
Kadın şair
Lirik gazeller
🔹 Esrar Dede (1748–1796)
Tezkire yazarı
Mevlevî çevresi
🔹 Şeyhülislâm Arif Hikmet (1786–1859)
(18 sonu–19 başı geçiş)
Klasik biçimi sürdürür.
📜 19. Yüzyıl — Çözülme Dönemi & Tanzimat’a Geçiş
Bu yüzyılda Divan edebiyatı biçim olarak sürer; fakat Batı etkileri başlamış, klasik estetik yavaş yavaş çözülmeye girmiştir.
Bazı şairler geleneği aynen sürdürürken bazıları yeniliğe yaklaşır.
📌 19. Yüzyılın Genel Özellikleri
✅ Geleneğin çözülüşü.
✅ Batı etkisi başlar.
✅ Toplumsal temalar.
✅ Dilde sadeleşme eğilimi.
✅ Aruz sorgulanır.
✅ İzzet Molla, Avnî
🔹 Enderunlu Vâsıf (?-1824)
Şarkılarıyla ünlü
Günlük hayat
Mahallî dil
🔹 Keçecizâde İzzet Molla (1785–1829)
Mizah ve hiciv
Geçiş dönemi figürü
Mihnet-keşân
🔹 Leskofçalı Gâlib (1824–1867)
Klasik çizgiyi sürdürdü
Tanzimat öncesi son büyüklerden
🔹 Yenişehirli Avnî (1826–1884)
Klasik biçim + yeni duyarlık
Tanzimat etkisi
🔹 Şeyhülislâm Arif Hikmet (1786–1859)
Gelenekçi çizgi
🔹 Pertev Paşa (?-1837)
Hikemî beyitler
Devlet adamı
🔹 Şeref Hanım (1809–1861)
Kadın divan şairi
Dini–tasavvufi
🔹 Hersekli Ârif Hikmet (1839–1903)
Klasik tarzın son halkası
Tanzimat’la iç içe
📚Türk Ve Dünya Edebiyatından Seçkin Şiirleri Okudunuz mu?
👀İçerik Hakkında👇
🔄Güncelleme : 4 Şubat 2026
🔎Açıklamalar:
☑ Bu sitede paylaştığımız şiirlerin telif hakları yasal temsilcisine aittir. Paylaşmaktaki amacımız şairi/şiiri tanıtmak ve sevdirmektir. Lütfen sevdiğiniz şairlerin kitaplarını satın alarak okuyunuz!.
☑Bu içerik hakkında düşüncelerinizi yorumlarda belirtiniz.
☑ Şikayet veya Düzeltme isteklerinizi siirrafim@gmail.com adresine gönderebilirsiniz.
💼Yararlanılan Kaynaklar :
✔
Hiç yorum yok
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.