Aziz Nesin Kimdir?
Heybeliada / İstanbul
Alaçatı / İzmir
Tiyatrocu · Şair · Gazeteci
|
| Aziz Nesin Kimdir? |
Asıl adı Mehmet Nusret Nesin olan Aziz Nesin, Türk mizah yazarlığının dünya çapında tanınan en büyük temsilcisidir. 130'dan fazla kitabıyla Türk edebiyatının en üretken kalemlerinden biri olan Nesin; UNESCO'nun Index Translationum dünya çeviri bibliyografyasına göre eserleri yabancı dillere en çok çevrilen Türk yazarlar arasında Orhan Pamuk, Yaşar Kemal ve Nâzım Hikmet'in ardından dördüncü sırada yer almaktadır.
Öykü, roman, tiyatro, deneme, anı ve şiir gibi birçok türde eser veren Nesin; Türk mizahını şekillendiren, sevdiren ve dünyaya tanıtan isim olarak edebiyat tarihine geçmiştir. Güldürürken düşündürmeyi sanatının temeli olarak benimseyen Nesin, toplumsal eleştiriyi sade ve erişilebilir bir dille aktardı. Kurduğu Nesin Vakfı ile de yüzlerce çocuğun hayatına dokundu.
Hayatı ve Ailesi
Aziz Nesin, 20 Aralık 1915'te İstanbul Heybeliada'da, yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Abdülaziz Efendi imam olup Şebinkarahisar'dan İstanbul'a gelmiş, sonradan bahçıvanlık da yapmıştı. Annesinin adı Hanife Hanım'dı; annesi yalnızca 26 yaşındayken, 15 Eylül 1926'da hayatını kaybetti. O yaşa dek neredeyse hiçbir eğlence, eğitim ya da yaşam konforuna erişemeyen annesi için şairin kaleme aldığı şiir, onun özgeçmişinin en sarsıcı sayfalarından biridir.
Okuma yazmayı 1920 yılında, Arapça, Farsça ve matematik bilen derviş bir hattât olan Galip Amca'dan öğrendi. Sekiz yaşında hafız oldu. 1925'te Süleymaniye'deki Kanuni Sultan Süleyman İptidai Mektebi'nin üçüncü sınıfına sınavla girdi; 1926'da kura çekerek Darüşşafaka Lisesi'ne kabul edildi. Annesini kaybetmesinin ardından devamsızlık gerekçesiyle okuldan atıldı, evden kaçıp İzmit'e gitti ve Akçakoca İlkokulu'ndan diploma aldı.
"Aziz" takma adı, babasının adı Abdülaziz'den gelir: "Gazetelerde yazan askerlere üstleri iyi gözle bakmadığından yazılarımı babamın adıyla, Aziz Nesin diye yazdım." "Nesin" soyadını ise 1934'te herkesin soyadı seçtiği o günlerde bilerek aldı: "Herkes 'Nesin?' diye çağırdıkça ne olduğumu düşünüp kendime geleyim istedim."
İlk eşi Vedia Hanım ile 17 Aralık 1938'de nişanlandı, 31 Aralık 1939'da evlendi. Bu evlilikten Oya (1940) ve Ateş (1942) adında iki çocuğu oldu. 1948'de ayrıldı. 1956'da Meral Çelen ile ikinci evliliğini yaptı; bu evlilikten Ali ve Ahmet adında iki oğlu daha dünyaya geldi. Oğlu Ahmet Nesin gazeteci-yazar olarak tanındı, oğlu Ali Nesin ise dünyaca ünlü bir matematikçi oldu.
Hayat Kronolojisi
Sanat Anlayışı: Güldürürken Düşündürmek
Aziz Nesin, mizahı bir araç değil bir silah olarak tanımladı. Ona göre mizah; yoksunluğun, öfkenin ve acının bilinçli biçimde toplumsal eleştiriye dönüştürülmüş hâlidir.
Genellikle yoksunluk ve yoksulluk, yaşamından gelen bir kızgınlık, öfke, bir hınç alma biçimidir mizah. Mizahçı kırgınlıklarını, nefretini, kinini, öfkesini, bilinçli bir biçimde gerçekten yıkılması gereken hedefe yöneltebilirse, mizah silahını halk yararına kullanabilirse, bir olumlu yıkıcı olur. — Aziz Nesin, Milliyet Sanat Dergisi röportajı
Gözlem, Abartı ve Tipleştirme
Nesin'in temel yazarlık araçları güçlü bir toplumsal gözlem, abartı ve tipleştirmedir. Günlük hayatın aksayan yönlerini, kurumların işleyişindeki saçmalıkları ve insanların alışkanlıklarını mercek altına alarak güldürü malzemesine dönüştürdü. Bu tipler somut bireyler değil, toplumsal tiplerin karikatürleridir; her okuyucu kendinden ya da çevresinden bir şeyler bulur.
Sade Dil ve Halk Geleneği
1946'da Marko Paşa ile gülmece öyküsüne geçişiyle birlikte dili belirgin biçimde sadeleşti. Meddah ve halk hikâyesi geleneğinin anlatım olanaklarını çağdaş mizah öykücülüğüne taşıyan Nesin; masal tekerleri, abartılı tekrarlar ve sözlü anlatım özellikleriyle sıradan okuyucuya doğrudan ulaşmayı hedefledi.
Şiirden Mizaha — ve Yeniden Şiire
Yazarlık hayatına şiirle başlayan Nesin, genç yaşlarda kaleme aldığı şiirlerini On Dakika adlı kitapta 1955'te 3.000 adet bastırdı; ancak Yahya Kemal ve Faruk Nafiz etkisinde kaldığını, Nâzım'a öykündüğünü düşündüğünden kitapları dağıtıma vermeden Düşün Yayınevi'nin bahçesinde yaktırdı. Şiiri bırakmadı; ama 1984'e kadar kendine özgü sesi bulduğuna inanmadığı için yeni kitap yayımlamadı. Bu sessizlik yirmi yedi yıl sürdü.
Şiirleri: Geç Açılan Bir Çiçek
Aziz Nesin, 1984 yılında "artık kendimin olduğunu" hissettiği şiirlerini Sondan Başa adlı kitapta yayımladı. Kitap çıkar çıkmaz eleştirmenlerden sert tepkiler aldı. Fethi Naci kitabın başına şu notu düştü: "Aziz Nesin gibi yaşını başını almış bir yazar o lâfları 'şiir' diye nasıl yayımlar, anlamak zor. Karadenizli yapı ustaları ne kadar mimarsa, gülmece yazarı Aziz Nesin de o kadar şair!"
Nesin bu eleştirilere aldırmadı. "Acemice" yazdığını zaten kabul ediyordu; ama yazmaktan da vazgeçmedi. 1986'dan itibaren birer yıl arayla şiir kitapları yayımlamayı sürdürdü: Seviye On Ölüme Beş Kala (1986), Kendini Yakalamak (1988), Hoşçakalın (1990), Bir Aşk Var Bir de Ölüm (1992). Sivas'ta Madımak'tan sağ kurtulmasının ardından acısını Sivas Acısı (1995) kitabında şiire döktü.
Şiirlerinin temaları mizah yazarlığından belirgin biçimde ayrışır: aşk, yalnızlık, ölüm, özlem ve zaman. 26 Kasım 1983'te geçirdiği inmeden iki gün sonra sol eliyle yazmaya başlayan Nesin, bu deneyimi Sol El Konçertosu adlı şiirine dönüştürdü. Besteci Muammer Sun bu şiirden yola çıkarak bariton ve piyano için Sevdikçe Yaşıyorum adlı eseri besteledi. 1993'te uluslararası Dionysos Şiir Ödülü'ne layık görüldü.
Nesin Vakfı: Bir Yazarın En Büyük Eseri
Aziz Nesin, 27 Nisan 1972'de noter huzurunda Nesin Vakfı'nı kurdu. İnşaata 1974'te başlandı, ilk çocuklar 1980'de vakfa alındı. Nesin tüm eserlerinin telif haklarını vakfa bağışladı; bu karar, ticari kazanç yerine toplumsal yatırımı öncelediğinin en somut göstergesiydi.
Bugün Nesin Vakfı, onlarca çocuğa ev, okul ve sanat atölyeleri sunmaya devam etmektedir. 7 Temmuz 1995'te Aziz Nesin'in cenazesi, kendi vasiyeti gereği hiçbir tören yapılmaksızın ve yeri belli olmayacak şekilde vakfın bahçesine defnedildi.
Başlıca Eserleri
📖 Ünlü Öykü Kitapları
- Fil Hamdi 1956
- Kazan Töreni 1957
- Toros Canavarı 1957
- Şimdiki Çocuklar Harika 1967
- Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz 1977
- Vatandaş Şevket 1975
- Pırtlatan Bal 1976
📗 Roman
- Zübük 1961
- Böyle Gelmiş Böyle Gitmez 1–2 1966–1977
🎭 Tiyatro
- Çiçu 1970
- Üç Karagöz 1967
- İnsanlar Uyanıyor 1969
- Bir Şey Yap Met —
📖 Şiir ve Taşlama
- Aziznâme 1948
- On Dakika 1957
- Sondan Başa 1984
- Seviye On Ölüme Beş Kala 1986
- Kendini Yakalamak 1988
- Hoşçakalın 1990
- Bir Aşk Var Bir de Ölüm 1992
- Hazreti Dangalak 1992
- Sivas Acısı 1995
🗒️ Anı, Deneme ve Diğer
- Bir Sürgünün Anıları 1957
- Böyle Gelmiş Böyle Gitmez I–III 1966–1996
- Benim Delilerim 1984
- Salkım Salkım Asılacak Adamlar 1987
- Ah Biz Ödlek Aydınlar 1985
- Ölümünden sonra 20+ kitap 1996–
Şiirden tiyatroya, romandan siyasi incelemeye uzanan geniş bir yelpazede 130'u aşkın eser kaleme almıştır. Arkasında yaklaşık 300.000 belge içeren bir arşiv de bırakmıştır; bu arşivden derlenen 20'den fazla kitap ölümünden sonra Nesin Yayınevi tarafından yayımlanmıştır.
Ödülleri ve Mirası
Ulusal ve uluslararası pek çok ödülün sahibi olan Nesin; 1956'da İtalya'da Kazan Töreni ile birinci, 1957'de Fil Hamdi ile ikinci Altın Palmiye'yi kazandı. 1966'da Bulgaristan'da Altın Kirpi, 1969'da Sovyetler Birliği'nde Krokodil Ödülü, 1970'te TDK Tiyatro Ödülü, 1974'te Filipinler'de Lotus Asya-Afrika Yazarlar Birliği Ödülü, 1985'te TÜYAP Halkın Seçtiği Yılın Yazarı, 1990'da Altın Tolstoy ve Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülü, 1993'te Carl von Ossietzky Madalyası ve Dionysos Şiir Ödülü başlıca ödülleri arasındadır.
Aziz Nesin, Türk mizahını yalnızca eğlendirici değil aynı zamanda sorgulayan, dönüştüren ve evrensel bir dile kavuşturan isim olarak edebiyat tarihindeki yerini sağlamlaştırdı. Ölümünden otuz yılı aşkın süre geçmesine karşın eserleri her yıl yeni baskılar yapmaktadır. Nesin Vakfı ise onun topluma duyduğu borcun en kalıcı ve en somut karşılığı olarak varlığını sürdürmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Aziz Nesin kimdir?
Aziz Nesin kaç kitap yazmıştır?
Aziz Nesin'in mizah anlayışı nedir?
Nesin Vakfı nedir?
Aziz Nesin Sivas Katliamı'nda ne yaşadı?
Kaynaklar
- Aziz Nesin Vakfı. "Tarihler ve Resimler ile Aziz Nesin'in Hayatı ve Eserleri". aziznesin.org
- Aziz Nesin Vakfı. "Aziz Nesin'in Tüm Eserleri". aziznesin.org/tum-eserleri
- Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). "Aziz Nesin". Ahmet Yesevi Üniversitesi. teis.yesevi.edu.tr
- Anka Enstitüsü. "Aziz Nesin". ankaenstitusu.com
- Nesin Vakfı (Resmi Site). nesinvakfi.org
- Nesin, Aziz. Böyle Gelmiş Böyle Gitmez (anı, 2 cilt). İstanbul: Çınar Yayınları, 1966–1977.
- Alangu, Tahir. "Aziz Nesin'in Mizah Anlayışı Üzerine". Nesin. Ankara, 1973. ss. 373-374.
▾ Ayrıntılar
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
✍️ İçeriğin ana başlığının altındaki paylaşım butonlarını ya da içeriğin sonundaki "Paylaşım" seçeneklerini kullanarak, ya da bağlantı linkini kopyalayarak doğrudan sosyal medya hesaplarınızda paylaşabilirsiniz.
Okuyucu Sesleri
Henüz yorum yapılmadı
Bu yazı için ilk yorumu sen yazmak ister misin?
Sen de Katıl
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.