Behçet Aysan Kimdir?
Ankara
Madımak Oteli, Sivas
Toplumcu Gerçekçi Şiir
|
| Behçet Aysan Kimdir? Hayatı, Şiirleri ve Eserleri |
Behçet Aysan, toplumcu gerçekçi şiirin lirik seslerinden biri, aynı zamanda bir hekimdir. Şiiri bir tepki ve insanın varoluşunun ispatı olarak tanımlayan Aysan; bireysel dramını — aşk, ayrılık, ölüm korkusu, doğa — toplumsal duyarlılıkla harmanlayarak işledi. Didaktizme ve slogancılığa düşmeden kaleme aldığı toplumcu şiirlere "bireyin yaşamından damıtılmış bir iç ses" getirdi.
Babası Edip Aysan ve kızı Eren Aysan da şairdir; edebiyat üç kuşağa birden sinmiş bir aile mirasıdır. 2 Temmuz 1993'te Sivas'ta Pir Sultan Abdal Kültür Festivali için bulunduğu Madımak Oteli'nin yakılması sonucu 35 aydın ve sanatçıyla birlikte hayatını kaybeden Behçet Aysan; bugün yalnızca bir şair olarak değil, o karanlık tarihin simgelerinden biri olarak da anılmaktadır.
Hayatı ve Ailesi
Behçet Aysan, 28 Temmuz 1949'da Ankara'da, şair Edip Aysan'ın oğlu olarak dünyaya geldi. Edebiyata ilgisi askeri ortaokul yıllarında başladı. Selimiye Askeri Ortaokulu ve Kuleli Askeri Lisesi'nde okudu; 1968'de Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne askeri öğrenci olarak girdi.
Tıp öğrenimi, 12 Mart 1971 askeri müdahalesi döneminde sekteye uğradı. Ceza Yasası'nın 141. maddesine aykırı eylemde bulunduğu gerekçesiyle tutuklandı ve birkaç yıl öğrenimine ara vermek zorunda kaldı. Cezaevinden çıkışının ardından Türk Haberler Ajansı ile Yankı dergisinde gece sekreterliği yaptı; çeşitli işlerde çalışarak geçimini sağladı.
Tıp Fakültesi'ni tamamladıktan sonra İzmit'e atandı; ardından Ankara Numune Hastanesi Psikiyatri Bölümü'nde uzmanlık eğitimini bitirerek ruh ve sinir hastalıkları uzmanı oldu (1984). Hayatını kaybettiği günlerde SSK Yenişehir Dispanseri'nde görev yapmaktaydı. Kızı Eren Aysan da şairdir; edebiyat bu ailede kuşaktan kuşağa kesintisiz aktarılan bir miras olarak yaşamaktadır.
Şiir Hayatı
Şiir Anlayışı: Lirik Toplumculuk
Behçet Aysan, toplumcu gerçekçi çizgide yer almakla birlikte şiirini hiçbir zaman salt bir ideoloji aktarım aracına dönüştürmedi. "Toplumcu şiire bireyin yaşamından damıtılmış bir iç ses getirmiş" olmak, onun şiirini çağdaşlarından ayıran başlıca özellik olarak değerlendirilir.
Bireysel ve Toplumsal Dramatın Kesişimi
Aşk, keder, ayrılık, ölüm, karamsarlık, kaçış ve doğa gibi bireysel temalar; Aysan'ın şiirinde toplumsal sorunlarla iç içe geçmiş halde işlenir. Bu sentez, şiirin hem duygusal derinliğini hem de toplumsal bağını aynı anda korumasını sağlar. Eleştirmen Ataol Behramoğlu'nun "kırık ve duygulu bir ses" olarak nitelendirdiği bu dil, didaktizme ve propaganda tuzağına düşmeden estetiği ön planda tutar.
Gelenek ve Özgünlük
Geleneğe sırtını dönmeyen Aysan, divan edebiyatı ve halk edebiyatı estetiğinden beslendi. Buna karşın özgün imgeler, alışılmamış sözcük bağdaştırmaları ve kısa-kesik dizelerin yarattığı ahenk onun şiirini geleneksel bir tekrardan öte kılar. Şiiri "toplumun tarihsel temeline inerek onu güncelle kaynaştırmak ve geleceği olanı kavramak" olarak tanımlaması, bu dengenin bilinçli bir seçim olduğunu gösterir.
Psikiyatrist Bakışı
Ruh hekimi kimliği şiirlerine de sinmiştir. İnsan psikolojisine duyduğu ilgi, onun bireyin iç dünyasını büyük bir hassasiyetle işlemesini sağladı. Sivas'ta yaşadığı siyasi baskı ve hapis deneyimlerini konu ettiği 116. Koğuş gibi şiirleri, bu iki kimliğin kesişiminin en belirgin örnekleri arasındadır.
Şiiri bir tepki ve insanın varoluşunun ispatı olarak tanımlayan Aysan, toplumcu şiiri slogancılığa düşmeden estetik söylemle buluşturmayı hedeflemiştir. — TEİS (Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü)
Başlıca Eserleri
📖 Şiir Kitapları
- Karşı Gece 1983
- Sesler ve Küller 1984
- Deniz Feneri 1986
- Eylül 1988
- El Yazıları 1990
- Düello (toplu şiirler) 1994
🎭 Diğer
- Üç Kardeştiler (radyo oyunu) 1995
- Leke ve Şiir (şiir üzerine) 1998
🏆 Ödüller
- Yaşar Nabi Nayır Şiir Ödülü 1984
- Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü 1986
- Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülü 1987
📚 Anı Kitapları
- Behçet Aysan Kitabı (hzl. Ed. Derneği) 1993
- Deniz Feneri Behçet Aysan Kitabı (hzl. Eren Aysan) 2006
- Bir Eflatun Ölüm: Behçet Aysan Kitabı 2013
2 Temmuz 1993: Sivas ve Sonrası
Behçet Aysan, 2 Temmuz 1993'te konuşmacı olarak davet edildiği Sivas Pir Sultan Abdal Kültür Festivali sırasında, Madımak Oteli'nin ateşe verilmesiyle hayatını kaybetti. O gün otelde toplanan 35 aydın, sanatçı ve otel çalışanı da aynı şekilde can verdi. Aysan henüz 44 yaşındaydı.
Cinayeti gerçekleştirenler yargılandı; ancak davanın zaman aşımına uğraması ve sanıkların affedilmesi derin bir hukuki yara olarak tarihe geçti. Sivas Katliamı, Türkiye'nin toplumsal belleğinde kapanmayan bir yara olarak kalmaya devam etmektedir.
Behçet Aysan'ın mirası bugün birkaç farklı biçimde yaşatılmaktadır: Türk Tabipler Birliği, 1995'ten bu yana her yıl onun adına şiir ödülü vermektedir. Tüm şiirlerini bir araya getiren Düello kitabı, Kırmızı Kedi Yayınları tarafından yeniden yayımlanmaktadır. Pek çok şiiri, başta Ezginin Günlüğü olmak üzere çeşitli müzisyenler tarafından bestelenerek geniş kitlelere ulaşmıştır. Kızı Eren Aysan ise hem babasının mirasını koruyan hem de kendi şiirini üretmeye devam eden bir şair olarak yaşamaktadır.
Sen bu şiiri okurken ben belki başka bir şehirde ölürüm. — Behçet Aysan
Sık Sorulan Sorular
Behçet Aysan kimdir?
Behçet Aysan'ın şiir anlayışı nasıldır?
Behçet Aysan hangi ödülleri aldı?
Behçet Aysan Sivas Katliamı'nda mı öldü?
Behçet Aysan'ın başlıca şiir kitapları hangileridir?
Kaynaklar
- Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). "Behçet Aysan". Ahmet Yesevi Üniversitesi. teis.yesevi.edu.tr
- Türk Edebiyatı Ansiklopedisi. "Behçet Aysan: Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri". turkedebiyati.org
- Aysan, Behçet. "Kendi Kaleminden Behçet Aysan". Deniz Feneri Behçet Aysan Kitabı. hzl. Eren Aysan. Ankara: um:ag Vakfı Yayınları, 2006. ss. 11-12.
- Aysan, Eren ve Salih Bolat. Deniz Feneri Behçet Aysan Kitabı. Ankara: um:ag Vakfı Yayınları, 2006.
- Özsoy, Gökhan Ömür. Behçet Aysan: Hayatı, Eserleri, Sanatı. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi, 2013.
- Aysan, Behçet. Düello: Bütün Şiirleri. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları, 2013.
Okuyucu Sesleri
Henüz yorum yapılmadı
Bu yazı için ilk yorumu sen yazmak ister misin?
Sen de Katıl
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.