"Baktıkça babamın resmi duvardan / Bir dâvet işitmiş gibi mezardan / Gözbebeklerimde büyür vesvesem…"
Şiir
Evim
Şair
Yusuf Ziya Ortaç (1895–1967)
Konu
Dedesinden kalma eski bir evin içinde üç kuşağın belleği; nesnelere sinen zaman ve yalnızlık
Edebi Dönem
Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri / Beş Hececiler / Aile Şiiri
Tematik Odak
Nesne belleği, üç kuşak izi, yalnızlık, aile sevgisi ve bekleyiş
Kaynak
Bir Rüzgâr Esti (1962), s. 29
Analitik Notlar
"Evim", Yusuf Ziya Ortaç'ın 1962'de yayımlanan Bir Rüzgâr Esti kitabında yer alan ve onun geç dönem şiirinin en lirik örneklerinden biridir. Araştırmacı Mehmet Önal, Ortaç'ın şiirinde "aileye bağlılık duygusu" ile şiirselliğin buluştuğu yerlerin en güçlü izleklerden birini oluşturduğuna ve şairin "Evim" başlığını çok kez kullandığına dikkat çekmiştir. Bu şiirdeki ev yalnızca bir mekân değil; üç kuşağın — dede, anne-baba, şairin kendisi — birlikte yaşadığı zamanın cisimleşmiş halidir. "Dedemden yâdigâr olan bu evi / Kışın fırtınası, yazın alevi / Daha ben doğmadan ihtiyarlatmış" dizelerindeki çarpıcı kronoloji, şairi kendi doğumundan önceye taşıyarak evi tarihsel bir varlık olarak kurar.
Şiirin üçüncü kıtası, nesne belleğinin en güçlü örneğidir: "Koltuklar eskimiş, perdeler hurda, / Annemin gelinlik aynası burda, / Burda işlemeli, atlas cüz kesem!" Her nesne bir zamanın kalıntısı, bir hayatın izlenimidir. Gelinlik aynası, annenin bir zamanlar genç ve umut dolu hâlini yansıtır; şairin varlığında ise yıllarca geçen zamanın donuk tanığına dönüşmüştür. Atlas cüz kesesi ise dini ve aile geleneğinin nesnesidir. Bu envanterci dil, Kavafis'in "İkindi Güneşi"ndeki eşya dizimiyle akraba bir bilinçten beslenir: somut nesneler aracılığıyla soyut bir özlem inşa edilir.
Şiirin duygusal doruk noktası dördüncü kıtada belirir: "Baktıkça babamın resmi duvardan / Bir dâvet işitmiş gibi mezardan / Gözbebeklerimde büyür vesvesem." Babanın fotoğrafı ölümün ve giderek artan yalnızlığın simgesine dönüşür; "mezardan dâvet" imgesi ölümü bir korku olarak değil, giderek kuvvetlenen bir çekim olarak sunar. Kapanış kıtasındaki "Ondan başka yok ki bir bekleyenim" dizesi ise şiirin en acı satırıdır: Çınar sokağında annesi dışında şairi bekleyen, gören, bilen kimse yoktur artık. Beş Hececiler'in sade hece diliyle örülmüş bu şiir, Ortaç'ın mizah yazarlığının arkasında taşıdığı derin hüznü ve ev-aile bağını en yalın biçimde gün yüzüne çıkarır.
Evim — Yusuf Ziya Ortaç
Evim
Dedemden yâdigâr olan bu evi,
Kışın fırtınası, yazın alevi
Daha ben doğmadan ihtiyarlatmış...
Gönlüm bir hülyaya bâzı dalar da
Düşünür derim ki: Bu odalarda
Kim bilir kaç kişi oturmuş, yatmış.
Koltuklar eskimiş, perdeler hurda,
Annemin gelinlik aynası burda,
Burda işlemeli, atlas cüz kesem!
Baktıkça babamın resmi duvardan
Bir dâvet işitmiş gibi mezardan
Gözbebeklerimde büyür vesvesem..
Yapyalnızım... Bir ben bir de annem var,
Artık ondan başka dünyâda nem var?
Benim ömrüm onun, onunki benim...
Çınar sokağında, akşam oldu mu,
Kafesler ardından ıssız yolumu
Ondan başka yok ki bir bekleyenim!
— Yusuf Ziya Ortaç
Sıkça Sorulan Sorular
"Evim" şiiri hangi kitapta yer almakta ve ne zaman yazılmıştır?
＋
Şiir, Yusuf Ziya Ortaç'ın son şiir kitabı Bir Rüzgâr Esti'nin (1962) 29. sayfasında yer almaktadır. Kitap, Ortaç'ın Beş Hececiler döneminin tamamlanmış ve olgunlaşmış sesiyle kaleme aldığı, hece veznindeki lirizmin en güçlü örneklerini içermektedir. "Evim" başlığıyla birden fazla şiir yazan Ortaç için araştırmacı Mehmet Önal, "ev"in şairin şiirinde "aileye bağlılık duygusuyla şiirselliğin buluştuğu" en verimli temalardan biri olduğunu vurgular.
Şiirin ana teması nedir?
＋
Şiirin ana teması, dedesinden kalma eski bir evde nesneler aracılığıyla yaşanan nesil belleğidir: her eşya — gelinlik ayna, atlas cüz kesesi, babamın resmi — bir zamanın ve bir insanın izini taşır. İkincil tema ise giderek derinleşen yalnızlıktır: baba ölmüş, ev boşalmış, yalnızca anne kalmıştır. Kapanıştaki "Ondan başka yok ki bir bekleyenim" dizesi, şiirin en acı noktasıdır.
Yusuf Ziya Ortaç kimdir ve Beş Hececiler içindeki yeri nedir?
＋
Yusuf Ziya Ortaç (1895–1967), Orhan Seyfi Orhon, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy ve Faruk Nafiz Çamlıbel ile birlikte "Beş Hececiler" grubunu oluşturan şairlerden biridir. Grubun temel paydası; hece veznini benimsemek, sade Türkçeyi kullanmak ve millî bir şiir anlayışını geliştirmektir. Ortaç, özellikle Akbaba mizah dergisiyle de Türk basın tarihinde önemli bir yer edinmiş; şiirdeki lirizmi ile gazetecilik ve mizahtaki keskinliği aynı kalemde buluşturan nadir isimlerden biri olmuştur.
Ortaç'ın şiirinde her nesne bir zamanı, her dize bir kaybı taşıyor. Sizi en çok durduran hangi dize oldu? "Ondan başka yok ki bir bekleyenim" mi, yoksa "babamın resmi duvardan mezardan dâvet" mi? Ya da eski bir evin size hatırlattığı bir an mı var? Yorumlarda paylaşın.
Favorilere Ekle
Favorilere eklemek için Google hesabınla giriş yapman gerekiyor.
💡Okur Notu & Bilgilendirme
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
🎧 Dilerseniz bu içeriği sesli olarak da dinleyebilirsiniz:
Evim Üzerine — Şiir Analizi ve İnceleme
Analitik Notlar
"Evim", Yusuf Ziya Ortaç'ın 1962'de yayımlanan Bir Rüzgâr Esti kitabında yer alan ve onun geç dönem şiirinin en lirik örneklerinden biridir. Araştırmacı Mehmet Önal, Ortaç'ın şiirinde "aileye bağlılık duygusu" ile şiirselliğin buluştuğu yerlerin en güçlü izleklerden birini oluşturduğuna ve şairin "Evim" başlığını çok kez kullandığına dikkat çekmiştir. Bu şiirdeki ev yalnızca bir mekân değil; üç kuşağın — dede, anne-baba, şairin kendisi — birlikte yaşadığı zamanın cisimleşmiş halidir. "Dedemden yâdigâr olan bu evi / Kışın fırtınası, yazın alevi / Daha ben doğmadan ihtiyarlatmış" dizelerindeki çarpıcı kronoloji, şairi kendi doğumundan önceye taşıyarak evi tarihsel bir varlık olarak kurar.
Şiirin üçüncü kıtası, nesne belleğinin en güçlü örneğidir: "Koltuklar eskimiş, perdeler hurda, / Annemin gelinlik aynası burda, / Burda işlemeli, atlas cüz kesem!" Her nesne bir zamanın kalıntısı, bir hayatın izlenimidir. Gelinlik aynası, annenin bir zamanlar genç ve umut dolu hâlini yansıtır; şairin varlığında ise yıllarca geçen zamanın donuk tanığına dönüşmüştür. Atlas cüz kesesi ise dini ve aile geleneğinin nesnesidir. Bu envanterci dil, Kavafis'in "İkindi Güneşi"ndeki eşya dizimiyle akraba bir bilinçten beslenir: somut nesneler aracılığıyla soyut bir özlem inşa edilir.
Şiirin duygusal doruk noktası dördüncü kıtada belirir: "Baktıkça babamın resmi duvardan / Bir dâvet işitmiş gibi mezardan / Gözbebeklerimde büyür vesvesem." Babanın fotoğrafı ölümün ve giderek artan yalnızlığın simgesine dönüşür; "mezardan dâvet" imgesi ölümü bir korku olarak değil, giderek kuvvetlenen bir çekim olarak sunar. Kapanış kıtasındaki "Ondan başka yok ki bir bekleyenim" dizesi ise şiirin en acı satırıdır: Çınar sokağında annesi dışında şairi bekleyen, gören, bilen kimse yoktur artık. Beş Hececiler'in sade hece diliyle örülmüş bu şiir, Ortaç'ın mizah yazarlığının arkasında taşıdığı derin hüznü ve ev-aile bağını en yalın biçimde gün yüzüne çıkarır.
Evim
Sıkça Sorulan Sorular
"Evim" şiiri hangi kitapta yer almakta ve ne zaman yazılmıştır? ＋
Şiirin ana teması nedir? ＋
Yusuf Ziya Ortaç kimdir ve Beş Hececiler içindeki yeri nedir? ＋
🖊️ Yusuf Ziya Ortaç ile İlgili Daha Fazlası
Sizin de Bir "Evim" Şiiriniz Var mı?
Ortaç'ın şiirinde her nesne bir zamanı, her dize bir kaybı taşıyor. Sizi en çok durduran hangi dize oldu? "Ondan başka yok ki bir bekleyenim" mi, yoksa "babamın resmi duvardan mezardan dâvet" mi? Ya da eski bir evin size hatırlattığı bir an mı var? Yorumlarda paylaşın.
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
🎧 Dilerseniz bu içeriği sesli olarak da dinleyebilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.