✦ Şiirinizi gönderin — Okur Şiirleri Köşesi'nde
✦ Şairler Testi'ni çözün
✦ Önemli Şiir Günleri Ajandası'na bakın
✦ Aylık E-Dergi'yi okuyun
✦ Şiir Rafım Radyosu'nu dinleyin
✦ Şiir Rafım Kitaplığı'na bakın
✦ Şiir Arşivi'nde sevdiğiniz şiirleri keşfedin
Mutsuz Kraliçe, Bejan Matur — Şiir Analizi ve İncelemesi
Güz kadar yaşlı kraliçe
Dökülüyor
Buzdan ve siyah eteğiyle
Analitik Notlar
Şiir, âdeta bir masal sahnesiyle açılır -etekleri donmuş bir kraliçe- ama bu imge hemen ardından tersine döner: kraliçe artık "gözün büyüsüne" inanmamaktadır. Günlerdir beklediği ses, "gizlenmiş tepelerin ötesine" çekilmiştir; yokluk burada soyut değil, somut bir coğrafyaya, görüş alanının sınırına yerleştirilir. TEİS'in de vurguladığı gibi Matur'un şiiri "ideolojiden değil bir yer duygusundan, coğrafyadan" beslenir; bu ilk dörtlükte de kayıp, bir kavram değil bir yön ve mesafe olarak kurulur.
Orta bölüm, bekleyişi hafızaya ve toplumsal bir kayba taşır: kervanların sığabileceği dar sokaklardan söz eden adam "artık yok", üstelik "anlayan" da yok -tekil bir kişinin yokluğu, anlayışın kendisinin de kaybolmasıyla ikiye katlanır. "Baharat satılan hanların kokulu yalnızlığı" imgesi, şiiri Anadolu-Ortadoğu ticaret yollarının somut kültürüne -kervansaraylara, hanlara, baharat pazarlarına- bağlar; İngilizce Vikipedi'nin Matur'un ilk kitabını "dönemin Türk şiiri ana akımından ayrılan", "şamanik" ve geçmişe ait bir duyarlılık olarak tanımlaması, bu tercih edilmiş coğrafyanın rastlantısal olmadığını gösterir. Yokluk içinde bile duyular diri kalır: kraliçe, ısrarla, "ince parmaklı tütün kokusundan" bir ses bekler -özlem burada görme ya da duymadan çok, koku yoluyla işler.
Kapanış beyti, kraliçenin kendisine döner: artık "güz kadar yaşlı"dır, ormanda fısıldar ve nihayet "buzdan ve siyah eteğiyle" "dökülür." Bu fiil -dökülmek- hem saçılmak, hem (yapraklar gibi) düşmek, hem de dağılıp çözülmek anlamlarını aynı anda taşır; kraliçenin bedenini, benzetildiği güz mevsiminin kendi döngüsüne katar. Bir çözüme ya da ölüme değil, doğayla süreklilik kuran bir eriyişe varan bu kapanış, TEİS'in aktardığı söyleşilerde Matur'un ağaçların, nehirlerin, toprağın bir "ruhu" olduğuna dair inancıyla örtüşür: kraliçe burada yok olmaz, ormanın dokusuyla aynılaşarak inançsızlığı gibi çözülür.
Bejan Matur — Şairin Portresi
Şairin yer aldığı Şiir Arşivi sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Bejan Matur, 14 Eylül 1968'de Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesine bağlı Maksutuşağı köyünde, Alevi Kürt bir ailenin kızı olarak dünyaya geldi; babası çiftçi Mehmet Matur, annesi Hatice Hanım'dır. İlkokulu köyünde okudu, ortaokul ve liseyi ise ailesinden uzakta, kız kardeşleriyle birlikte Gaziantep'te tamamladı. 1994'te Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu, ama hiç hukukçuluk yapmadı.
Üniversite yıllarında çeşitli edebiyat dergilerinde yazıları yayımlanan Matur'un ilk şiiri "Gözleri Yanlış Hatırlanan Çingene", 1991'de Ankara'da çıkan Yazıt dergisinde yayımlandı. 1996'da ilk kitabı Rüzgâr Dolu Konaklar'ı yayımladı (ilk baskısı Avesta Yayınları'ndan, sonraki baskıları Metis Yayınları'ndan çıkmıştır); kitap, dönemin Türk şiiri ana akımından ayrılan, geçmişe ve kırsala ait şamanik bir duyarlılık taşıması nedeniyle büyük ilgi gördü ve 1997'de hem Orhon Murat Arıburnu hem Halil Kocagöz şiir ödüllerini kazandı. Kendini mistik olarak tanımlamasa da doğayla kurduğu ilişkiyi ritüelleştiren, ağaçların, nehirlerin, toprağın bir ruhu olduğuna inanan Matur, "İdeolojiden değil, bir yer duygusundan, coğrafyadan hareket ediyorum" sözleriyle şiirinin kaynağını tarif eder.
Şiirleri onlarca dile çevrilen Matur'un İbrahim'in Beni Terketmesi (2008) adlı kitabı, tasavvuf geleneğinden beslenen mistik imgeleri ve kendine özgü ontolojisiyle eleştirmenlerce övüldü. 2009'da fotoğrafçı eşliğinde hazırladığı Doğunun Kapısı: Diyarbakır ile kentin üç bin yıllık tarihini işledi; 2011'de yayımlanan ilk düzyazı kitabı Dağın Ardına Bakmak'ta ise Kandil Dağları'na yaptığı araştırma gezileriyle eski ve aktif gerillaların kişisel travmalarını konu edindi. 2008'de kurduğu Diyarbakır Kültür ve Sanat Vakfı'nın başkanlığını yürüten, Zaman, Milliyet ve Rudaw gibi gazetelerde Kürt siyaseti ve kadın meseleleri üzerine yazan Matur, 2023'ten bu yana Berlin ile İstanbul arasında yaşamını sürdürmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mutsuz Kraliçe şiiri hangi kitaptan alınmıştır?
Şiir, Bejan Matur'un ilk şiir kitabı Rüzgâr Dolu Konaklar'da yer almaktadır; kitap ilk olarak 1996'da Avesta Yayınları'ndan, sonraki baskılarında Metis Yayınları'ndan çıkmıştır.
Mutsuz Kraliçe şiirinin konusu nedir?
Şiir, büyüye ve sevgiye olan inancını yitirmiş, terk edilmiş bir kraliçe figürü üzerinden yalnızlık, hasret ve zamanın geçişini; kervan, han ve baharat gibi Anadolu-Ortadoğu imgeleriyle işler.
Bejan Matur kimdir?
Bejan Matur (d. 1968), Alevi Kürt kökenli, çağdaş Türk şiirinin en özgün seslerinden biri sayılan, şiirleri onlarca dile çevrilmiş bir şair, yazar ve insan hakları savunucusudur.
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
🎧 Dilerseniz bu içeriği sesli olarak da dinleyebilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.