✦ Şiirinizi gönderin — Okur Şiirleri Köşesi'nde
✦ Şairler Testi'ni çözün
✦ Önemli Şiir Günleri Ajandası'na bakın
✦ Aylık E-Dergi'yi okuyun
✦ Şiir Rafım Radyosu'nu dinleyin
✦ Şiir Rafım Kitaplığı'na bakın
✦ Şiir Arşivi'nde sevdiğiniz şiirleri keşfedin
✦ Kültür Sanat Etkinlikleri'nde güncel kalın
Bir Nehrin Tükenişi, Yılmaz Odabaşı — Şiir Analizi ve İncelemesi
oysa ne çok sevdim ikinizi de bir bilsen...
Analitik Notlar
Şiir, gözlerinde "hasretin kan çanağı" oturan bir "sen"e seslenerek açılır; ama hemen ardından gelen "seni soruyorum, hiçbir şey bilmiyorsun..." dizesi, tam bir iletişimsizliği ortaya koyar -sorulan kişi, kendi hakkında dahi hiçbir şey bilmemektedir. Şiirin merkezî imgesi doğrudan bunu izler: konuşan özne, sevgiliye "hep bir çağlayan gibi" -sürekli, güçlü, kendini boşaltarak- akarken, sevgili "sularını kaçıran bir nehir gibi" uzak kalmıştır. Bu, şiirin kalbindeki asimetriyi kurar: biri her şeyini verirken öbürü geri çekilir.
Başlıktaki metafor neredeyse bir özdeyiş gibi dile getirilir: "Tükenişi bir aşkın, / bir nehrin tükenişine benzer." Ardından gelen beyit, sevgiliyi bu nehir imgesinin iki olası ucundan da mahrum bırakarak yargılar: "Ne deniz olabildin, ne nehir kalabildin..." -ne varış noktasına (deniz) ulaşabilmiş, ne de akmaya devam eden bir nehir olarak kalabilmiştir; ikisi arasında asılı kalan, her iki uçtan da daha çaresiz bir kimliksizlik. Bu yargı, şiirin merkezî paradoksuna açılır: "Kendin ol, kendin ol... / Sen buysan başkası ol!" -art arda gelen dizelerde kendi kendini yalanlayan bir buyruk; önce özgünlük istenir, sonra o özgünlük yetersiz bulununca reddedilir. Bunu izleyen beyit, bu paradoksu yaşanmaz bir açmaza dönüştürür: sevgili böyle kalırsa özne kederden ölecektir, başkası olursa da artık kimi seveceğini bilemeyecektir -hiçbir seçenek rahatlama getirmez.
Eğik çizgilerle ayrılan kapanış beyti, beklenmedik bir hamle yapar: "sen"e sesleniş bırakılır, sevgili Diyarbakır kentiyle yan yana, aynı anlaşılmazlığın iki nesnesi olarak konumlandırılır -"Ne Diyarbakır anladı beni ne de sen." Kişisel ve kentsel/bölgesel özlemin bu birleşimi, Odabaşı'nın şiirinin genelindeki karakteristik bir eğilimdir; TEİS'in ve eleştirel değerlendirmelerin de belirttiği gibi şairin şiiri, doğduğu, 1980 darbesinde tutuklu kaldığı ve gazeteciliğe başladığı Diyarbakır coğrafyasına derinden köklüdür -öyle ki görünüşte tümüyle özel bir aşk şiirinde bile, anlaşılmamış olma yarası kentin kendisine kadar genişler. Son dizenin itirafı -"oysa ne çok sevdim ikinizi de bir bilsen..."- şiiri bir çözümle değil, hem kişiye hem yere yöneltilmiş, karşılıksız kalan bir "keşke bilseydin" ile kapatır.
Hasretin kan çanağı gözlerinde oturuyorsun,
seni soruyorum,
hiçbir şey bilmiyorsun...
Hep bir çağlayan gibi senin sevdana aktım;
sen ise sularını kaçıran bir nehir gibi uzaktın..
Tükenişi bir aşkın,
bir nehrin tükenişine benzer.
Ne deniz olabildin, ne nehir kalabildin...
Kendin ol, kendin ol...
Sen buysan başkası ol!
Buysan, kederden öleceğim
başkası olursan de kimi seveceğim?
/ Ne Diyarbakır anladı beni ne de sen;
oysa ne çok sevdim ikinizi de bir bilsen... /
Özel Durum: Bestelenen Bir Şiir Dünyası
Yılmaz Odabaşı'nın şiirleri, güçlü ritmi ve duygusal yoğunluğu sayesinde sıkça bestelenmiştir; sitemizdeki başka bir Odabaşı incelemesinde de belirtildiği gibi kırk kadar şiiri başta Ahmet Kaya olmak üzere çeşitli sanatçılar tarafından beste olarak seslendirilmiştir. Aynı yazıda şairin sesi, "Ahmed Arif'in epik ve dağlı sesiyle Attila İlhan'ın kentli lirizmini buluşturan yalın ama imgesel yoğunluklu şiirler" olarak tanımlanır -"Bir Nehrin Tükenişi"nde de görülen bu birleşim, hem doğa kökenli, epik bir metafor dilini (nehir, deniz) hem kentli bir aşk hayal kırıklığını aynı şiirde bir araya getirir.
Yılmaz Odabaşı — Şairin Portresi
Şairin başka bir şiiri için sitemizdeki Şehvetin Türküsü Vuslata Kalsın yazımıza da göz atabilirsiniz.
Aslen Siverek (Kırvar) kökenli bir aileden gelen Yılmaz Odabaşı, TEİS'e göre 15 Ağustos 1962'de öğretmen bir ailenin ilk çocuğu olarak Diyarbakır'da doğdu. İlk öğrenimine 1967'de Diyarbakır'ın Eğil ilçesine bağlı Talanbiya (Oyalı) köyünde başladı, babasının görevi nedeniyle Ankara, Kayseri ve Gaziantep gibi şehirlerde sürdürdü, Gaziantep Şehit Şahin Bey İlkokulu'nda tamamladı. Diyarbakır Bağlar semtindeki Atatürk Ortaokulu'nun ardından Diyarbakır Lisesi'nden mezun oldu. 12 Eylül askeri darbesiyle tutuklanınca kazandığı İzmir Hukuk Fakültesi öğrenimini sürdüremedi; 1980-81 yıllarında Diyarbakır Askerî Cezaevi'nde hapis yattı.
1986-1994 arasında Diyarbakır'da Akajans muhabirliği, UBA (Ulusal Basın Ajansı) Diyarbakır temsilciliği, Ortadoğu Haber Ajansı haber müdürlüğü ve çeşitli gazetelerin güneydoğu temsilciliği gibi görevlerde bulundu; 1994'te Ankara'ya yerleşti. İlk şiirleri Ekim 1981'de Oluşum, Edebiyat 81 ve Yeni Olgu dergilerinde yayımlandı; ilk şiir kitabı Siste Kalabalıklar (1985) ile 12 Eylül'ün yol açtığı bulanıklığı ve baskıyı konu edinen sert, hırçın ve hüzünlü bir sesle edebiyat dünyasına tanıtıldı. Yurtsuz Şiirler (1987) ve Feride (1990) ile geniş kitlelere ulaşan, Her Ömür Kendi Gençliğinden Vurulur (1992) ile şiirinin zirvesine ulaştığı kabul edilen Odabaşı, 1990'lardan itibaren Özgür Gündem, Aydınlık, Radikal İki, Birgün ve Evrensel gibi gazetelerde köşe yazarlığı yaptı.
Şiirinde toplumsal (12 Eylül'ün baskısı, Diyarbakır ve bölge sorunları) ile bireysel (aşk, hasret, yalnızlık) temaları iç içe işleyen, dilsel sinestezi ve biçimsel görselleştirme (harflerin sayfada zikzak dizilmesi gibi) tekniklerini sıkça kullanan Odabaşı'nın şiirleri üniversitelerde çok sayıda lisans tezine konu oldu; İngilizce, Fransızca, Almanca ve Farsçaya çevrildi, 2005'te Everything But You adıyla AB desteğiyle bir İngilizce seçki, 2015'te Tahran'da Riva Yayınları tarafından bir Farsça derleme yayımlandı. 1990 Cahit Sıtkı Tarancı ve 1999 Orhon Murat Arıburnu gibi pek çok ödülün sahibi olan, ama 2000'den itibaren ödüllere ve seçici kurul üyeliklerine ilkesel olarak katılmayan Odabaşı, roman, hikâye, deneme ve hatıra türlerinde de eser vermiş; Mesam üyesi ve Nâzım Hikmet Vakfı yönetim kurulu üyesi olarak edebiyat hayatını sürdürmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir Nehrin Tükenişi şiiri hangi kitaptan alınmıştır?
Şiir, Yılmaz Odabaşı'nın 2006'da Alkım Yayınevi'nden çıkan Sakla Yamalarını Kalbim adlı antolojisinde yer almaktadır.
Bir Nehrin Tükenişi şiirinin konusu nedir?
Şiir, bir aşkın tükenişini bir nehrin kuruyup tükenmesine benzetir; karşılıksız ve asimetrik bir sevgiyi işler, kapanışta ise kişisel aşk hayal kırıklığını memleket (Diyarbakır) özlemiyle birleştirir.
Yılmaz Odabaşı kimdir?
Yılmaz Odabaşı (d. 1962), Diyarbakır doğumlu, 12 Eylül döneminin baskısını ve bölge coğrafyasını bireysel aşk temalarıyla iç içe işleyen, 1980 sonrası Türk şiirinin en çok okunan isimlerinden biridir.
▾ Ayrıntılar
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
✍️ İçeriğin ana başlığının altındaki paylaşım butonlarını ya da içeriğin sonundaki "Beğendiysen Paylaş" butonunu kullanarak, ya da bağlantı linkini kopyalayarak doğrudan sosyal medya hesaplarınızda paylaşabilirsiniz.
🎧 Dilerseniz sesli olarak da dinleyebilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.