Edip Cansever Kimdir?

Asıl adı Ömer Edip Cansever olan Edip Cansever, İkinci Yeni'nin öncü şairlerinden biri ve Türk şiirinde dramatik monologun en yetkin temsilcisidir. Kapalıçarşı'daki antikacı dükkânının asma katında otuz yıl boyunca şiir yazdı; bu çelişkili mekân — hem çarşının içinde bir tüccar, hem de dışında bir şair olarak kendine özgü bir labirent — şiirinin hem biçimini hem ruhunu besledi.

Edip Cansever Kimdir?

Bireyin yalnızlığını, bunalımını ve kimlik yitimini, birden fazla karakterin sesini kullanan dramatik bir yapıyla aktaran Cansever; bu yöntemini "şiiri bölmek" kavramıyla açıkladı. Türk şiirinin en kentli sesi olarak şiirini sürekli yenileyen ve her kitabıyla bir öncekinin sınırlarını aşmaya çalışan Cansever, Edip Cansever sayfasında da yer almaktadır.

Hayatı ve Ailesi

Kapalıçarşı'nın Asma Katı: Otuz Yıllık Üretim

Edip Cansever'in şiir hayatını diğer şairlerden ayıran en belirgin özellik, üretim mekânıdır. Kapalıçarşı'daki antikacı dükkânının asma katında, ortağı alım satım işlerini yürütürken Cansever tüm zamanını okuyup şiir yazmaya ayırdı. Bu düzeni yaklaşık otuz yıl, yani dokuz şiir kitabı boyunca sürdürdü. Çarşıyı "koskoca labirent" olarak tanımlayan şair, bu mekândan edindiği sesleri, renkleri ve insan dramlarını şiirlerine — özellikle uzun şiirlerine — senaryo malzemesi olarak taşıdı.

Şiir Anlayışı: "Şiiri Bölmek"

Edip Cansever'in Türk şiirine getirdiği en büyük yenilik, dramatik monolog anlayışıdır. Cansever bunu "şiiri bölmek" kavramıyla açıkladı: kimliğini yitiren parçalanmış "ben"lerin trajedisini, birden fazla karakterin anlatısına dayanarak aktarmak. Bu yöntemle şiirde bölümler oluşturdu ve her bölümü farklı bir anlatıcıyla temsil etti. Böylece Türk şiirinde dramatik monolog türünün en özgün örnekleri ortaya çıktı.

Birey, Yalnızlık ve Bunalım

Cansever'in en sık işlediği tema, modern toplumun makineleşen dünyasında benlik duygusunu yitiren bireyin yalnızlığı ve bunalımıdır. Bireyi her zaman toplumun bir parçası olarak gören şair, ferdî dramanın ancak dramatik şiir aracılığıyla tam anlamıyla aktarılabileceğine inanıyordu. Umutsuz bir bunalımı da körü körüne kabullenmedi; bunalımın bilinçli birey tarafından yaşanıyor olmasının bile kendi içinde bir umut barındırdığını keşfetti.

İkinci Yeni ile Gergin Diyalog

İkinci Yeni'nin öncü şairlerinden biri olarak tanınmakla birlikte, Cansever bu oluşuma dahil olmadığını her fırsatta yineledi. Şiirde toplumsal sorumluluğu ön plana çıkaran şair; "soyut, imgeli ve anlamsız" olarak nitelendirilen İkinci Yeni çerçevesine sığmadığını düşünüyordu. Şiir, ona göre ne "bilinçaltı saçmalıklarından" ibaretti ne de toplumsalı sanatsız dizelerle aktarılan propaganda. İkisi arasındaki geniş alanda kendi yolunu çizdi.

Dil ve Biçim

Şiiri her şeyden önce bir "dil meselesi" olarak gören Cansever, şiir dilinin halkın dilinden kopuk ve toplumdan bağımsız olmaması gerektiğini savundu. Divan şiiri, halk ağzı ve halk deyimlerinden de yararlanabilineceğini belirtirken dize, aruz ve hece gibi biçimsel ögelerin şiirden dışlanması gerektiği noktasında gelenekten ayrıldı. Son kitaplarında atasözlerini, halk türkülerini ve argoyu kökenlerini sezdirmeksizin kullandığı görülür. Bezik Oynayan Kadınlar'da ise şiirin içeriğindeki tempoyu sese yansıtmayı denedi; içerikten doğan bir akustik yaratmaya çalıştı.

Gerçekte korkunç bir dramı sürdüren toplumun yaşadığı durum, dramatik şiire yönelmedikçe ifade edilemez. — Edip Cansever, Şiiri Şiirle Ölçmek

Başlıca Eserleri

Mirası ve Türk Şiirindeki Yeri

Edip Cansever, 28 Mayıs 1986'da, Bodrum'a yerleşmek üzere yola çıktıktan yaklaşık yirmi gün sonra geçirdiği beyin kanamasıyla İstanbul'da hayatını kaybetti. 30 Mayıs 1986'da Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi. Ölümünden sonra el yazısıyla bıraktığı şiirler, yakın arkadaşları tarafından derlenerek Gül Dönüyor Avucumda adıyla yayımlandı.

Her yayımladığı kitapta şiirini yenileyen Cansever, bu devinim sayesinde hiçbir anlayış tarafından dışlanmadı. İkinci Yeni'ye katıldığını reddedip toplumcu sorumluluğu ön plana çıkarması, onu hem bireyci hem toplumsalcı bir şair olarak okuyan sonraki kuşaklara açık bir yorum alanı bıraktı. Dramatik monolog anlayışının Türk şiirine yerleşmesindeki katkısı, bugün de akademik çalışmaların odağında yer almaktadır.

Şiirlerini ve daha fazlasını Edip Cansever sayfasında bulabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar