✦ Şiirinizi gönderin — Okur Şiirleri Köşesi'nde
✦ Şairler Testi'ni çözün
✦ Önemli Şiir Günleri Ajandası'na bakın
✦ Aylık E-Dergi'yi okuyun
✦ Şiir Rafım Radyosu'nu dinleyin
✦ Şiir Rafım Kitaplığı'na bakın
✦ Şiir Arşivi'nde sevdiğiniz şiirleri keşfedin
✦ Kültür Sanat Etkinlikleri'nde güncel kalın
Geç Kalmış Şiirler, Margaret Atwood — Şiir Analizi ve Türkçe Çeviri
Işıkları aç: şarkını söyle,
söyle şarkını: durma.
Analitik Notlar
Şiir, kendi türünü doğrudan tanımlayarak açılır: "Bunlar geç kalmış şiirler," ve hemen ardından bunu evrenselleştirir -"çoğu şiir öyledir elbet"- çünkü şiir, doğası gereği olaydan sonra gelen bir şeydir; tıpkı boğulmuş bir denizcinin mektubunun kıyıya onun ölümünden sonra varması gibi. Bu benzetme tek başına çarpıcıdır, ama kitabın ithafıyla birlikte okunduğunda ikinci bir katman kazanır: Dearly (Kalpten), Atwood'un uzun yıllar birlikte olduğu yazar Graeme Gibson'a "For Graeme, in absentia" (Graeme'e, yokluğunda) ithafıyla açılır -Gibson, kitabın tamamlanmasından kısa süre önce, 2019'da hayatını kaybetmişti. Böylece mesajın, ulaşması gereken kişiye çok geç ulaşması imgesi, bir poetika önermesi kadar örtük bir ağıt olarak da okunabilir.
Orta bölüm bu gecikmişliği sıradan deneyime de yayar: savaş, güneşli bir gün, mehtapta yaşanan arzulu bir an, bir veda öpücüğü -hepsi yalnızca sonrasında adlandırılır, öyle ki şiir "bir gemi enkazı gibi" kıyıya vurur. Ardından gelen akşam yemeği benzetmesi -o kadar geç kalınmıştır ki bütün kelimeler ya "soğumuş ya da tükenmiştir"- aşınmış bir duygu sözcükleri kataloğuna açılır: "Rezil, hüsrana uğramış ve mağlup... meyus, terk edilmiş, ağlamış, perişan." Bu liste, kendi savını sahneler; soyut sıfatları art arda yığarak onları etkisizleştirir. Olumlu duygular bile bundan payını alır: "Aşk ve neşe bile: söylenmekten aşınmış şarkılar. / Paslanmış heceler. Eprimiş nakaratlar" -aşk ve neşe, fazla söylenmekten pürüzsüzleşmiş şarkılara, paslanmış hecelere, eskimiş nakaratlara indirgenir.
Bu tükenmişlik yığınına karşı, şiirin son hamlesi küçük ama inatçı bir dönüş yapar. Gecikmişliği tümüyle kabul eder -"Geç, çok geç; / dans etmek için çok geç"- ama hemen ardından, bu gecikmişliğin sessizliğe bir gerekçe olmasına izin vermeyen bir buyrukla devam eder: "Yine de söyle şarkını elden geldiğince." Kapanışın üç buyruğu -ışıkları aç, şarkını söyle, şarkını söyle, durma- "söyle" fiilini ısrarla tekrarlayarak, çağırdığı sürekliliği yalnızca betimlemek yerine performe eder. Kitabın Graeme Gibson için tuttuğu yasla, ve Atwood'un şiirin "yaşam, ölüm, yenilenme, değişim... üzüntü, sevinç"le ilgilendiğine dair kendi sözleriyle birlikte okunduğunda, bu kapanış genel bir sanat önermesinden çok, kayba verilmiş kişisel bir yanıt hâline gelir: çok geç kalmış, eskimiş sözcüklerden kurulu bir dil bile kullanılmaya değerdir, çünkü tek gerçek "son" gecikme sessizliktir.
Bunlar geç kalmış şiirler.
Çoğu şiir öyledir
elbet: Çoktan vakti geçmiş,
tıpkı bir denizcinin yolladığı
ve o boğulduktan sonra gelen mektubu gibi.
Boşunadır böylesi mektuplar,
geç kalmış şiirler de onlara benzer.
Sulardan geçip gelmiş gibidirler.
Olan olmuştur artık:
savaş, güneşli gün, mehtapta
yaşanan o şehvetli an, veda öpücüğü. Şiir
kıyıya vurur, bir gemi enkazı gibi.
Ya da akşam yemeğine geç kalmış gibi:
tüm kelimeler ya soğumuş ya da tükenmiştir.
Rezil, hüsrana uğramış ve mağlup
yahut uzayıp gitmiş, direnmiş, meyus
terk edilmiş, ağlamış, perişan.
Aşk ve neşe bile: söylenmekten aşınmış şarkılar.
Paslanmış heceler. Eprimiş nakaratlar.
Geç, çok geç;
dans etmek için çok geç.
Yine de söyle şarkını elden geldiğince.
Işıkları aç: şarkını söyle,
söyle şarkını: durma.
Özel Durum: On Yıllık Aradan Sonra, Bir Kayıptan Sonra
"Geç Kalmış Şiirler," Atwood'un on yılı aşkın bir aradan sonra yayımladığı ilk şiir kitabı Dearly'nin (2020) açılış şiiridir. Kitap, "For Graeme, in absentia" (Graeme'e, yokluğunda) ithafıyla açılır; Atwood'un 1973'ten beri birlikte olduğu yazar ve doğa koruma savunucusu Graeme Gibson, kitabın hazırlık sürecinde, 2019'da hayatını kaybetmişti. Eleştirmenlerin de vurguladığı gibi (Quill & Quire, Aniko Press) Dearly, kayıp ve yaşlılığı doğrudan ele alan, ama aynı zamanda Atwood'a özgü ironik mizahı da koruyan bir kitaptır; şairin kendisi kitabın önsözünde şiirin "yaşam, ölüm, yenilenme, değişim... üzüntü, sevinç" gibi insan varoluşunun özüyle ilgilendiğini yazmıştır. "Geç Kalmış Şiirler," kitabın geri kalanının da tonunu belirleyen bir eşik şiiri olarak okunabilir.
Margaret Atwood — Şairin Portresi
Şairin yer aldığı Dünya Şairleri ve Şiirleri sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Margaret Eleanor Atwood, 18 Kasım 1939'da Kanada'nın Ottawa kentinde, orman böcekbilimci Carl Edmund Atwood ile Margaret Dorothy Killam'ın kızı olarak doğdu. Çocukluğunun büyük bölümü, babasının araştırmaları nedeniyle ailesiyle birlikte kuzey Quebec'in ıssız ormanlarında geçti; on iki yaşına kadar tam bir eğitim yılını okulda tamamlamamıştı. On altı yaşında yazar olmaya karar veren Atwood, Toronto Üniversitesi Victoria College'da İngiliz edebiyatı okudu, burada eleştirmen Northrop Frye'dan ders aldı; yüksek lisansını Massachusetts'teki Radcliffe College'da tamamladı.
İlk şiir kitabı Double Persephone'u 1961'de, ilk romanı The Edible Woman'ı 1969'da yayımlayan Atwood, kariyeri boyunca on sekizden fazla şiir kitabı, on sekiz roman ve çok sayıda deneme ve çocuk kitabı kaleme aldı. The Handmaid's Tale (Damızlık Kızın Öyküsü, 1985) ile distopik kurgunun modern klasiklerinden birini yazdı; bu roman 2017'de başlayan bir televizyon dizisine uyarlandı, 2019'da yayımladığı devam kitabı The Testaments (Vaatler) ile Booker Ödülü'nü ikinci kez kazandı (ilkini Kör Suikastçı ile 2000'de almıştı). Alias Grace ve Oryx and Crake üçlemesi gibi eserleriyle de tanınan Atwood, feminist ve ekolojik temaları kurgusunun merkezine yerleştirdi.
Uzun yıllar birlikte olduğu yazar Graeme Gibson'ı 2019'da kaybeden Atwood, on yılı aşkın bir aradan sonra yayımladığı Dearly (2020) adlı şiir kitabını ona ithaf etti; kitabın açılış şiiri olan "Geç Kalmış Şiirler" de bu kayıp ve yaşlılık temalarını işler. Booker, Arthur C. Clarke ve Alman Nelly Sachs Ödülü gibi pek çok uluslararası ödülün sahibi olan, sık sık Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterilen Atwood, çağdaş Kanada edebiyatının en etkili sesi sayılır; hâlen Toronto'da yaşamakta ve üretmeye devam etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Geç Kalmış Şiirler'in orijinal adı ve hangi kitaptan alındığı nedir?
Şiirin İngilizce özgün adı "Late Poems"dir; Margaret Atwood'un 2020'de yayımlanan Dearly (Türkçesi: Kalpten, çeviren Nuray Önoğlu, Doğan Kitap, 2025) adlı şiir kitabının açılış şiiridir.
Geç Kalmış Şiirler kime ithaf edilmiştir?
Şiirin de açılış şiiri olduğu Dearly kitabı, Atwood'un 2019'da kaybettiği uzun yıllık partneri yazar Graeme Gibson'a "For Graeme, in absentia" ithafıyla açılır; şiirdeki gecikmişlik teması bu kayıpla birlikte okunabilir.
Margaret Atwood kimdir?
Margaret Atwood (d. 1939), Damızlık Kızın Öyküsü ve Vaatler gibi eserleriyle tanınan, Booker Ödülü'nü iki kez kazanmış, çağdaş Kanada edebiyatının en etkili sesi sayılan romancı, şair ve deneme yazarıdır.
▾ Ayrıntılar
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
✍️ İçeriğin ana başlığının altındaki paylaşım butonlarını ya da içeriğin sonundaki "Beğendiysen Paylaş" butonunu kullanarak, ya da bağlantı linkini kopyalayarak doğrudan sosyal medya hesaplarınızda paylaşabilirsiniz.
🎧 Dilerseniz sesli olarak da dinleyebilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.