✦ Şiirinizi gönderin — Okur Şiirleri Köşesi'nde
✦ Şairler Testi'ni çözün
✦ Önemli Şiir Günleri Ajandası'na bakın
✦ Aylık E-Dergi'yi okuyun
✦ Şiir Rafım Radyosu'nu dinleyin
✦ Şiir Rafım Kitaplığı'na bakın
✦ Şiir Arşivi'nde sevdiğiniz şiirleri keşfedin
Mokadikko, Zeynep Köylü — Şiir Analizi ve İncelemesi
anlamını bildiniz de ne oldu bütün kelimelerin
Analitik Notlar
Şiir, "yıldızlar yeryüzünde titreşir / kelimeler susmak istediğinde" dizeleriyle açılır -daha ilk iki dizede, konuşmanın değil sessizliğin yüklü, anlamlı hâl olduğu bir ekonomi kurulur. Tam bu sessizliğin içine "bir kapı açıldı uykunda senin" ve şiirin icat edilmiş nakarat sözcüğü "mokadikko," sıradan bir adlandırma yoluyla değil bu kapıdan girer. Şairin kendi anlattığı hikâyeye göre (bkz. k24kitap söyleşisi) kelime gerçek bir rüyadan geldi -çocukluk arkadaşının rüyasında, kil tabletleri andıran şekiller üzerinde yan yana duran "moka" ve "dikko" sözcüklerinden. Kelimenin hiçbir zaman çözülmesi amaçlanmamıştır; anlamı, tam olarak anlama direnmesidir -şairin kendi deyişiyle "vahşi" bir sözcük, yabancılığı gücünün kaynağı olan.
Şiirin beden imgeleri çarpıcı biçimde çıplak ve savunmasızdır: çamurdaki ayaklar, "çırılçıplak" çizilen bir gövde, birinin göğsündeki bir ayıbı kazıyan tırnaklar, naylon bir torbanın havasızlığında çılgınca bağıran bir kafa. Bu çıplaklık, şiirin en rahatsız edici dizelerinde doruğa çıkar: "dillerin soğuduğu bir oyuk / -leşliyorum" -insan sesinin dilbilgisini bırakıp saf sese, "kişniyorum kişniyorum kişniyorum" tekrarına indirgendiği bir dize. Sözcükten (mokadikko), soyulmuş ve işaretlenmiş bir bedenden, sözsüz bir hayvan çığlığına uzanan bu yörünge, TEİS'in aktardığı eleştirel kaynakların Köylü'nün son dönem şiirinde vurguladığı "susmak" ile şiirin kendi dil malzemesi arasındaki gerilimi küçük ölçekte sahneler; şairin kendisinin de başka bir söyleşide belirttiği gibi, şiirin işi anlam yığmak değil, sözcüklerin çevresinde sessizlikler yaratmaktır.
Şiirin tekrarlanan buyruğu -"ah sakın uyanma!"- belirsiz bir "sen"e seslenerek, "mokadikko"nun adlandırdığı her ne ise ancak rüya hâlinde hayatta kalabileceğini ima eder; uyanmak, onu sıradan, çözülebilir dile geri çökertecektir -şiirin, kodu kırdığını sananlarla alay ettiği gibi: "mokadikko / anlamını bildiniz de ne oldu bütün kelimelerin." Bu retorik soru, insanın adlandırma alışkanlığını -"yaprak diyorlar kuş diyorlar rüzgâr diyorlar"- yalnızca ezberlenmiş, vahşi olana asla dokunamayan bir yankı olarak küçümser. Kapanış dizeleri -"söylendi her şey / sen sakın söyleme"- son bir reddedişi sahneler: her şey zaten söylenmiştir, bu yüzden muhataptan, ve dolayısıyla okurdan, şiirin büyüsünü sona erdirecek tek şeyi -"mokadikko"yu bir kez ve kesin olarak adlandırmayı- esirgemesi istenir.
yıldızlar yeryüzünde titreşir
kelimeler susmak istediğinde
bir kapı açıldı uykunda senin
mokadikko
ayaklarım çamur içinde
gülümsüyorum kırlangıcın getirdiği gülüşle
ah sakın uyanma!
bir kelimenin kafesinden düştüm ben
çırılçıplak çizdim gövdemi
suların sapkın istiridyesi
dolaşıyor kanımda
şimdi uzanıp yazacağım. tırnaklarımla
kazacağım göğsündeki ayıbı
bulutların getirdiği kelime
mokadikko
kimse görmüyor yaşamın ardından geçen kara köpeği
tarlalar alabildiğine nemli
sırtımı sıvazlıyorum. kendi sırtımı
tuzruhu şiirler yazıyorum
nefesimde yağmur patlıyor
onlar ağızlarında eski bir hırıltıyla
savaş sözleri çıkarıyorlar kirli koltukaltlarından
naylon torbanın havasızlığında kafam
çılgınca bağırıyor
mokadikko
anlamını bildiniz de ne oldu bütün kelimelerin
yaslı çadırların altından kayıyor yılan
eski bir sessizlikle uluyorum
dönüp geliyorum bütün çağlardan
yaprak diyorlar kuş diyorlar rüzgâr diyorlar
belli ki ezberlenmiş dağların yankısı da
içimdeki zaman patladı patlayacak
ah sakın uyanma!
bir kibrit çakımı soluğumdaki ateş
yaşlı güneşi gezdiriyor yeryüzünün etinde
dillerin soğuduğu bir oyuk
–leşliyorum
kişniyorum kişniyorum kişniyorum
mokadikko
söylendi her şey
sen sakın söyleme
Özel Durum: Bir Rüyadan Çocuk Kitabına
Zeynep Köylü'nün kendi anlattığına göre (k24kitap söyleşisi), "mokadikko" sözcüğü kendi rüyasından değil, bir sabah kendisine mesaj atan çocukluk arkadaşının rüyasından geldi: arkadaşı, Köylü'yü deniz kıyısında, ayakları kum ve çamur içinde yürürken görmüş; şair aydınlık bir mekâna varmış ve orada kil tabletleri andıran simetrik şekillerin üzerinde yan yana yazılı "moka" ve "dikko" sözcüklerini tek kelime -"Mokadikko"- olarak okumuş. Köylü, "şiiri ben yazdım" demektense "Mokadikko kendini yazdırdı" demeyi tercih ettiğini söylüyor. Şiirin hikâyesi burada bitmiyor: 2024'te, çizer Gürçim Yılmaz ile birlikte bu şiirden esinlenerek aynı adı taşıyan bir çocuk kitabı yazdılar (resimleyen: Lies Van Gasse, MEAV Yayıncılık); böylece rüyadan doğan bir sözcük, önce yetişkin bir şiire, sonra da bir çocuk kitabına dönüşerek yolculuğunu sürdürmüş oldu.
Zeynep Köylü — Şairin Portresi
Şairin seçici kurulunda yer aldığı 2026 Arkadaş Z. Özger Şiir Ödülü haberimize de göz atabilirsiniz.
Zeynep Köylü, 7 Ağustos 1978'de Çorum'da doğdu. İlk ve orta öğrenimini burada tamamladı, ortaokulu dışarıdan sınavla bitirdi, Sungurlu Lisesi'nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo Televizyon Sinema Bölümü'nü bitirdi; Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nde "Şairin 'Ben'inden 'Şiir Dili'ne: 'Kendini Uçuruma Bırakan'" başlıklı teziyle yüksek lisansını 2016'da tamamladı.
Lise yıllarında şiir yazmaya başlayan Köylü'nün metinleri 1996'dan bu yana Adam Sanat, Varlık, Cumhuriyet Kitap gibi pek çok dergide yayımlandı. İlk kitabı Son Arzum Gül ve Kedi (1998) ile 1997 Arkadaş Z. Özger Şiir Ödülü'nü ve Orhon Murat Arıburnu Ödülü'nü kazandı. Eleştirmen Orhan Koçak, şiirini "lirizmin akılda keskinleşebildiğinin... iyi bir örneği" olarak tanımladı. 2008'de İlk Ağacı Öperek'i, 2017'de -"Mokadikko"nun da içinde yer aldığı- Yırtılış'ı yayımladı; bu kitapta imgenin varoluşsal koşullarını, arzu ile yabancılaşma arasındaki ilişkiyi işledi.
Şiirlerinde giderek belirginleşen bir "suskunluk" eğilimini, Mallarmé'nin "şiirin işi... nesnelerin çevresinde suskunluklar yaratmaktır" sözüyle açıklayan Köylü'nün şiirleri İngilizce, İtalyanca, Litvanca, Bulgarca ve Moğolcaya çevrildi. 2024'te "Mokadikko" şiirinden esinlenerek çizer Gürçim Yılmaz'la birlikte aynı adlı bir çocuk kitabı yazdı; şiir böylece hem yetişkin okurun hem çocuğun diline taşınmış oldu. İstanbul Şehir Tiyatroları'nda suflörlük de yapan Köylü, günümüz Türk şiirinin dikkat çeken kadın seslerinden biri olarak anılır ve zaman zaman şiir ödüllerinde seçici kurul üyeliği de yapmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Mokadikko şiiri hangi kitaptan alınmıştır?
Şiir, Zeynep Köylü'nün 2017'de Edebi Şeyler'den çıkan Yırtılış adlı kitabında yer almaktadır.
Mokadikko kelimesi nereden geliyor?
Şairin kendi anlattığına göre kelime bir rüyadan geldi: çocukluk arkadaşı bir rüyasında onu görmüş, rüyada kil tabletleri andıran şekillerin üzerinde yan yana duran "moka" ve "dikko" sözcüklerini tek kelime olarak okumuştu.
Zeynep Köylü kimdir?
Zeynep Köylü (d. 1978), Son Arzum Gül ve Kedi, İlk Ağacı Öperek ve Yırtılış adlı şiir kitaplarıyla tanınan, imge ve sessizlik ilişkisini özgün bir dille işleyen çağdaş bir Türk şairidir.
▾ Ayrıntılar
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
✍️ İçeriğin ana başlığının altındaki paylaşım butonlarını ya da içeriğin sonundaki "Beğendiysen Paylaş" butonunu kullanarak, ya da linki kopyalayarak doğrudan sosyal medya hesaplarınızda paylaşabilirsiniz.
🎧 Dilerseniz sesli olarak da dinleyebilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.