Sadık Doğan
tarihinde yazıldı.
Devrimci Bir Şair: Tahsin Saraç
 |
| Devrimci Bir Şair: Tahsin Saraç |
1960 ve 1970'li yıllar hem Türk hem de dünya toplulukları açısından siyasetin tavan yaptığı yıllardır. Bu ortamda pek çok şair şiiri ideolojinin hizmetine koşarken Tahsin Saraç, isyancı ruhunu şiiri katletmeden taşıdı. Anadolu'nun bağrından, Muş'tan yola çıkan bu devrimci şair, toplumsal olayları canlı sıcaklığıyla dizelerine yansıttı ve şiir diline yeni katkılar sundu.
Muş doğumlu. Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümü mezunu. Sorbonne Üniversitesi'nde Fransız Dili ve Edebiyatı ile sesbilim eğitimi aldı. 12 Mart 1971'de siyasal düşüncelerinden dolayı iki kez gözaltına alındı.
Ödülleri: TRT Şiir Büyük Ödülü (1970) · MEB Üstün Başarı Ödülü (1963) · TDK Çeviri Ödülü (1964) · Fransa Ulusal Liyakat Nişanı (1968) · Asya-Afrika Yazarlar Birliği Lotus Ödülü (1986)
60–70 Kuşağı ve Şiirin Siyasallaşması
Şengül'e göre 1960'lı yıllarda şiir, ideoloji nedeniyle sağlam bir zemin oluşturamadı. Halk adına söylem geliştirilmeden üretilen şiirler çabucak unutuldu. 1970 Kuşağı şairleri ise şiirsel değerleri feda ederek okuyucuyu şiirin önünde tuttu; bu yaklaşım dönemin şiir kalitesine zarar verdi. Tahsin Saraç ise bu kuşağın aksine şiiri poetik niteliğiyle birlikte taşıdı.
Yaşamını yapıtıyla bütünleştirmiş kişilerdendi Tahsin Saraç. Ne yapmışsa, ne yaratmışsa, ne çevirmişse her sesine, her sözcüğüne değin yaşayarak yazmış, yaşayarak yaratmıştır. Şiirlerinin özgünlüğü büyük ölçüde buradan gelir.
— Erol Özdemirİlk Şiir: Boğuntu
Varlık dergisinde 1954'te yayımlanan ilk şiiri "Boğuntu", Saraç'ın başlangıçtan itibaren taşıdığı isyancı ruhu ele verir. Durağan tabiata duyduğu tepkiyi dile getiren bu şiir, 60 Kuşağı'nın havasını önceden taşır:
BOĞUNTU
Bıkmaz mı
Dağlar oturmaktan, sular akmaktan
Ve güneş her gün doğrulup aynı yöne
Doğudan doğup batıdan batmaktan?
Bıkmaz mı
Kara, kara olmaktan; ak, ak;
Hep nane mi kokacak nane çiçeği
Konuşmayacak mı hiç şu kayalar
Evlerde mi oturacağız hep böyle
Ayağımız kesilmeyecek mi topraktan?
Bıkmaz mı, ama hiç bıkmaz mı
Yaratan, yaratılan aynı kalmaktan?
— Tahsin Saraç, ilk şiiri (Varlık, 1954)
Ben Ozanım: Devrim ve Şiir
Saraç'ı döneminin pek çok toplumcu şairinden ayıran şey, ideolojiyi şiirin önüne geçirmemesidir. "Ben Ozanım" şiiri bu dengeyi açıkça ortaya koyar:
BEN OZANIM
Yıkık tapınaklara döner kimi kez içim
Eski, sağır bir sızıyla balkıyan, inceden;
Işıdı mı ala bir tan
Ben ozanım
Kaç seviden kurşun yesem
Göveririm kendi külümden, yeniden.
Sofrada ekmek ve su, göğüste o gül duygu
Yığınların mutluluğu kavgasında hep yerim.
Tanrılar karşısında, doğa doğrultusunda
Ben ozanım
Devrim ateşlerini sonsuz yakacak odun
Toprakta kemiklerim.
— Tahsin Saraç
Otuz Üç Menekşe: Toplumsal Bellek Şiiri
Saraç, 33 köylünün öldürüldüğü olayı "Otuz Üç Menekşe" şiiriyle tarihe not düştü. Şengül'e göre bu şiir toplumcu gerçekçi çizginin en güçlü örneklerinden biridir:
OTUZ ÜÇ MENEKŞE (seçme bölümler)
Bir morlukta alabora oldu gök
Tan söktü
Güneş dik doruklara konan bir öpücüktü.
Göz bağlı, diz bağlı, dil bağlı
Sıralandı yanyana otuzüç karaltı
Ve nişancılar çöktü.
Buyurdu ölenler: kin tutulmaya
Son bula bu acı, bu kan, bu kıya
Mutlulukta yaşana koyun koyuna.
Bir kızılda alabora oldu gök
Gün söktü
Ve otuzüç menekşe günle boyun büktü.
— Tahsin Saraç, Direnmeler
Şiir Dili ve Üslubu
Şengül, Saraç'ın şiir dilindeki sadeliğin ve arı Türkçe sevdasının çağdaşlarınca eleştirildiğini, fakat Saraç'ın bu tutumdan taviz vermediğini vurgular. "Tok, net ve erkek bir ses" getiren şair, kelime oyunlarına ya da kendi deyimiyle "entelektüel numaralara" başvurmadı; hissettiğini aynen dile getirdi.
Hiç kuşkusuz Tahsin Saraç, toplumcu şiirin dürüst sesiydi. Türkçenin arılaşma sürecinde, arı dilin şiirsellik kazanmasında çok emeği geçmiştir.
— Doğan HızlanUluslararası Türkoloji Araştırmaları Sempozyumu (UTAS), 26–28 Eylül 2019, Van. Tam Metinler Kitabı, s. 868–873. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları, e-ISBN: 978-975-7616-70-2
Şiir Rafım'ın Okur-Yazar Ailesine Katıl 📖 Devrimci Bir Şair: Tahsin Saraç ve 60–70 Kuşağı Şiiri
İpucu: Yazıdan bir bölüm veya mısra seçip alıntı olarak yorumuna ekleyebilirsin.
Okur Görüşleri
Henüz yorum yapılmadı
Bu yazı için ilk yorumu sen yazmak ister misin?
Yorum Gönder