Şiir Rafım
tarihinde yazıldı.
Modern İran Şiiri ve Önemli Temsilcileri: 10 Şair, 10 Şiir
 |
| Modern İran Şiiri: 10 Şair, 10 Şiir |
Modern İran şiiri, 1906 Meşrutiyeti'nin ardından Nima Yuşic'in öncülüğünde klasik aruz kalıplarını kırmaya ve şiire yeni bir soluk getirmeye başladı. Siyasi baskılar, toplumsal hareketler ve Batı edebiyatıyla kurulan diyalog, İran şiirine hem biçimsel hem tematik açıdan köklü bir dönüşüm kazandırdı. Dr. İsmail Söylemez'in bu kapsamlı çalışması, dönemin on önemli şairini şiirleriyle birlikte tanıtmaktadır.
Nima Yuşic'in poetikasına göre şiir, şairin ruhunun aynası olmalıdır. Vezin bağlayıcı olmaktan çıkmalı; şiir, doğal konuşmaya uygun bir üslupla seslendirmeye elverişli olmalıdır. Bu anlayışla başlayan dönüşüm, zamanla Şi'r-i Azad (Serbest Şiir), Şi'r-i Sepid (Beyaz Şiir) ve Şamluyi Şiir gibi farklı akımları doğurdu.
Modern İran Şiirinin Beş Yıldızı
Dönemin en etkili beş şairi olarak Nima Yuşic, Foruğ Ferruhzad, Sohrab Sipihri, Mehdi Ehevan Salis ve Ahmed Şamlu öne çıkmaktadır. Bunların yanı sıra Fereydun Tevelleli, Fereydun Moşiri, Huşeng İbtihac (Saye), Nadir Nadirpur ve Simin Behbehani da dönemin kalıcı sesleri arasında yer almaktadır.
1. Fereydun Tevelleli 1919–1985 · Şiraz
Arkeoloji kökenli, hem klasik hem Nimai tarzda yazan şair. Romantik bir söyleyişe ulaşarak biçimde eskiyle yeniyi buluşturdu. Nima'ya yönelen ilk şairlerden biri olmakla birlikte sonraları gazel ve kasideye geri döndü.
Solgun mehtabın alacakaranlığında
Duman gibi bir kıvılcımda, gönülçelen ve kederli
İdi ve siyah zülfü rüzgârın elinde
Dalgalı ve gönül çelen
Ve akşam yavaşça geçiyordu
Suskun ve sevinçli ovalardan.
— Mehtab
2. Fereydun Moşiri 1926–2001 · Tahran
İran'da "halk şairi, sokak şairi" olarak tanınan Moşiri, akıcı dili ve samimiyetiyle geniş kitlelere ulaştı. Şiirlerinde eski ve yeni şiirin sınırında, romantik ve içten bir ses taşır.
Aç pencereleri, ki meltem
Akasyaların doğum gününü kutlamaktadır
Sahi hiç hatırlar mısın
Yeryüzünü vahşi bir ateşin yaktığını
Yapraklar solduğunu
Şimdi yağmurun mucizesine inan sen
Ve baharlara
İnan sen
— Bahara İnan
3. Huşeng İbtihac (Saye) 1927 · Reşt — Almanya'da yaşıyor
Saye mahlasını kullanan İbtihac, yeni gazelin önde gelen temsilcilerinden biridir. 1987'den bu yana Almanya'da yaşamakta ve şiir yazmaya devam etmektedir.
Gece bastırıyor
İçeri girdim ve pencereleri kapattım
Rüzgar bir dala asılmıştı
Ben bu yalnız evde, tek başına
Dünyanın derdi dolmuştu gönlüme
Sabah vakti,
Elma çiçeğinden kırağı damlıyordu.
— Elmanın Ağlayışı
4. Nadir Nadirpur 1929–2000 · Tahran — Paris — ABD
Sorbonne mezunu, Fransız ve İtalyan şiiri çevirmenliği de yapan Nadirpur; yaratıcı ve latif imgelemin, tablo güzelliğindeki mazmunların şairidir. Modern İran şiirinin gelişmesinde lokomotif rol oynadı.
Tasvirler aynalarda feryad ediyorlar:
— Bizi bu altın çerçeveden kurtarınız!
Ama ben suların kanlı gözyaşını gözlerinden içtikleri
O uzak yıldızım
— Uzak Yıldız
5. Foruğ Ferruhzad 1935–1966 · Tahran
Modern İran şiirinin beş yıldızından biri. Kadın kimliğini ve toplumsal eleştiriyi şiirinin merkezine taşıyan Foruğ, 32 yaşında trafik kazasında hayatını kaybetti. UNESCO onun hakkında bir belgesel hazırladı.
Kuş, ah! Ne güzel koku, ne güzel güneş dedi
Bahar gelmiş
Ve ben eşimi aramaya gideceğim
Kuş düşünmüyordu
Kuş gazete okumuyordu
Kuş insanları tanımıyordu
Kuş, ah, sadece bir kuş idi.
— Kuş Sadece Bir Kuş İdi
6. Simin Behbehani 1927–2014 · Tahran
Gazelleriyle ünlenen Behbehani, söylemsel ve imgesel boyutta kendine özgü kullanımlarıyla dikkat çekti. 1999'da Uluslararası İnsan Hakları Örgütü ödülünü aldı. Annesi de şairdi.
Canım sıkılıyor be arkadaş! Ağlamaklıyım
Kafesten kaçarsam eğer, nereye gideyim, nereye ben?
Varlığımdan ne arttı, yokluğum ne eksiltir?
Kimdir bana cevap veren, neden hala yaşıyorum ben
— Canım Sıkılıyor Be Arkadaş
7. Mehdi Ehevan Salis 1928–1990 · Meşhed
Omid mahlasıyla da bilinen Salis, modern İran şiirinin beş yıldızından biri ve Nima'dan sonraki yeni şiirin en önemli teorisyenidir. Hem şair hem edebiyat araştırmacısı, hem de usta bir eleştirmendir.
Hey karahindiba sen ne haberler getirdin?
Nereden ve kimden haber getirdin?
Benim gönlümde herkes kör ve sağırdır
Bırak gayrı bu kendi memleketinde garip olanı
Sahi bir yerlerde hâlâ bir haber var mı?
Herhangi bir ocakta küçük bir kıvılcım dahi olsun var mı henüz?
— Karahindiba
8. Ahmed Şamlu 1925–2000 · Tahran
Bamdad mahlasıyla da tanınan Şamlu, vezni tamamen dışlayan Şamluyi Şiir akımının kurucusudur. "Edebiyat için edebiyat yapılmaz" diyen şair, sosyal içerikli ve ideolojik şiirin en güçlü sesi oldu.
Masal değilim ki söyleyesin
Şarkı değilim ki söyleyesin
Ses değilim ki duyasın
Ya da görebileceğin bir şey değilim
Ben ortak acıyım feryad et beni.
Elini bana ver
Senin ellerin tanıdıktır bana
Ey geç bulunan seninle konuşuyorum
— Ben Ortak Bir Acıyım Feryat Et Beni
9. Siyaveş Kisrayi 1925–1995 · İsfahan — Viyana
1983'te siyasi nedenlerle İran'dan ayrılan Kisrayi, ömrünün son yıllarını Afganistan, Sovyetler Birliği ve Avusturya'da geçirdi. Areş-i Kemangir adlı uzun şiiri, Nimai tarzda yazılmış ilk destansı şiir olarak tarihe geçmiştir.
Kendi ölümüne inanmıyor benim gönlüm
Hayır hayır ben bu gerçeğe inanmıyorum
Yani nasıl olur da bir çiçek çerçöp olur
Yani nasıl olur da bütün bu taze düşler
Henüz çiçek açmamışken
Benim ruhumda solar ve toprak olur?
Benim şiirim gelecek sahiline köprü kurar
Kendinden geçmiş yolcular geçsin diye
— İnanmıyorum
10. Sohrab Sipihri 1928–1980 · Kaşan
Hem şair hem ressam olan Sipihri, "kelimelerle resim yapar, renklerle şiir yazar" diye tanımlanır. Uzak Doğu mistisizmine yakın duran şiiriyle modern İran şiirinin beş yıldızından biridir. Sekiz Kitap adlı toplu eseri Türkçeye de çevrilmiştir.
Uzun zamandır bu söğüt dalına
Muamma renkli bir kuş konmuş.
Ne bir ses ne de bir renk var ona eşlik edecek.
Ben gibi yalnız mı yalnız bu diyarda.
Bir gün eğer kırarsa bu kelimelerle dolu sükutu
Tavanı da kapısı da kendinden geçecektir bu sarayın.
Derinlere uzanır bu kuşun öyküsü:
Bir gariptir bu diyarda muamma kuşu.
— Muamma Kuşu
İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 6, Sayı 2, 2017. ISSN: www.inijoss.net
Okur Görüşleri
Henüz yorum yapılmadı
Bu yazı için ilk yorumu sen yazmak ister misin?
Yorum Gönder