Sadık Doğan
tarihinde yazıldı.
Son Şairiyim Köyün Ben, Sergey Aleksandroviç Yesenin — Şiir Analizi ve Türkçe Çeviri
Çalımsız ahşap köprüsüyüm şarkıların.
Az sonra, az sonra ayın tahta kadranı
Hırıldar benim son saatimi.
| Şiir |
|---|
| Son Şairiyim Köyün Ben |
| Şair (yaşam yılları) |
| Sergey Aleksandroviç Yesenin (1895–1925) |
| Konu |
| Sanayileşmenin köy yaşamını ve köy şiirini yok etmesi karşısında lirik öznenin vedası; geleneksel ile modern arasındaki çatışma |
| Edebi Dönem |
| Rus Gümüş Çağı / Imajizm (1918–1925) |
| Tematik Odak |
| Ölüm, yok oluş, sanayileşme eleştirisi, köy özlemi, lirik öznenin son tanıklığı |
| Çevirmen |
| Azer Yaran |
| Kaynak |
| Sönüyor Al Kanatları Günbatımının, Adam Yayıncılık, İstanbul, 1992 |
Analitik Notlar
Şiirin sözdizimsel ve prozodik yapısı, Yesenin'in Imajizm dönemine özgü yoğun metafor zincirlerini ritmik bir sadelikle birleştirme ustalığını yansıtır. Beş kıtalık yapıda her kıta dört dizeyle kurulmuş; dizeler arasında çapraz uyak örüntüsüyle sağlanan müzikal akış, şiirin "veda ayini" atmosferini somutlaştırır. Türkçe çeviride Azer Yaran, Yesenin'in ses dokusunu koruma kaygısıyla özgün sözcük seçimleri yapmıştır: "buhurdanlanan kayınlar", "tahta kadran", "tensel balmumu" gibi ifadeler, Rusçanın nesnel imgeci söylemini Türkçeye aktarmada dikkat çekici bir ustalık sergiler. Son kıtada "Az sonra, az sonra ayın tahta kadranı / Hırıldar benim son saatimi" dizelerinin yinelenmesi, şiirin içsel ritmine bir çan sesi gibi eklenerek kaçınılmaz sonu vurgular; bu tekrar, hem anlamsal hem de ses düzeyinde bir kapanma jesti işlevi görür.
Şiirin imge ve sembol örgüsü, doğal ile yapay, organik ile mekanik arasındaki karşıtlık üzerine kuruludur. "Tensel balmumundan ışığım" imgesi, lirik özneyi bir mum aleviyle özdeşleştirerek bedenselliğini ve geçiciliğini vurgular; bu imge, köy ritüellerindeki balmumu mumun kilisevi çağrışımlarıyla da örtüşerek şiire dini bir veda boyutu katar. "Ayın tahta kadranı" ise hem zamanın hem de tahrip olmaya yüz tutmuş köy uygarlığının simgesidir; tahtadan yapılmış bir saatin "hırıltısı", metal çarkların düzenli tiktak sesinin karşısında köhnemiş ve ölüm döşeğindeki bir dünyanın sesini verir. "Demir konuk" imgesi, şiirin en çarpıcı antagonist simgesidir: Makineleşmenin, traktörün, sanayi çağının kişileştirilmesidir bu figür; "kara elleriyle" yulaf tarlasını devşirmesi ise geleneksel tarımın mekanik bir el tarafından gaspedilişini görsel düzlemde canlandırır. "Başak taylar" imgesi de dikkat çekicidir: Başakları özgün sahiplerine özlem duyan atlarla ilişkilendiren bu metafor, doğanın bile geçmiş düzeni anacağını imler ve şiire pastoral bir hüzün katar.
Şiir, 1920 tarihini taşımasıyla, Yesenin'in Bolşevik devrimi başlangıçta desteklediği ancak hızlı sanayileşme politikalarına karşı derin bir hayal kırıklığına düştüğü dönemin tam ortasında kaleme alınmıştır. Yesenin, "köyün son şairi" nitelendirmesini neredeyse bir öz-tanımlama olarak benimsemişti; kendisini Rus köy uygarlığının ve o uygarlığın sözlü geleneğinin son koruyucusu olarak konumlandırması, salt bireysel bir kaygının değil, kolektif bir yitimin ilanıdır. Bu şiir, o açıdan hem önceden yazılmış bir ağıt hem de Yesenin'in 1925'teki ölümüne uzanan varoluşsal çöküşün erken bir belgesidir. Imajizm akımının kurucuları arasında yer alan Yesenin, bu şiirde akımın temel ilkesini —imgenin anlamı değil, imgenin kendisinin önceliği— köy imgesiyle mükemmel biçimde uygular. Azer Yaran'ın çevirisi de bu imge yoğunluğunu Türk okuyucuya büyük ölçüde iletmeyi başarır; nitekim Yaran'ın Yesenin şiirine olan derin bağlılığı, onun şiir dünyasını da şekillendirmiş bir çevirmenlik tutumunun ürünüdür.
 |
| Son Şairiyim Köyün Ben - Sergey Aleksandroviç Yesenin |
Son şairiyim köyün ben,
Çalımsız ahşap köprüsüyüm şarkıların.
Ayaktayım veda ayininde
Gazellerle buhurdanlanan kayınların.
Eriyip söner altın yalımlarla
Tensel balmumundan ışığım
Ve ayın tahta kadranı
Hırıldar benim son saatimi.
Mavi bozkırdaki çığırdan
Demir konuk az sonra çıkar gelir,
Başkalarına tan dökülen yulaf tarlasını
Kara elleriyle devşirir.
Ruhsuz, yaban ayalar,
Gelişiniz öldürür bu türküleri.
Ama inleyecek yine de başak taylar
Gözlerinde tüterek eski sahibi.
Rüzgar emecek kişnemelerini onların
Gösterişsiz bitirip ölüm dansını.
Az sonra, az sonra ayın tahta kadranı.
Hırıldar benim son saatimi.
1920
Özel Durum: Şiirin Adreslendiği Kişi — Anatoliy Mariengof
Şiirin Rusça özgününde bir ithaf satırı yer alır: şiir, Yesenin'in yakın dostu ve Imajizm akımının kurucu ortağı şair Anatoliy Mariengof'a ithaf edilmiştir. Bu ithaf, şiirin salt kişisel bir veda değil, aynı zamanda iki şair arasındaki derin entelektüel ve duygusal bağın bir teyidi olduğunu gösterir. Mariengof, Yesenin'in ölümünün ardından kaleme aldığı anı kitabında bu yakın ilişkiyi ayrıntılı biçimde aktarmıştır. Türkçe çeviride bu ithaf satırı yer almasa da şiirin ikili boyutu —hem kişisel hem kolektif veda— anlaşılmak için bu bağlamın bilinmesini gerektirir.
Sergey Aleksandroviç Yesenin — Şairin Portresi
Şairin yer aldığı Dünya Şairleri ve Şiirleri sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Sergey Aleksandroviç Yesenin, 3 Ekim 1895'te Rusya'nın Ryazan vilayetine bağlı Konstantinovo köyünde, yoksul bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Köyde geçen çocukluğu, ilerleyen yıllarda şiirinin özünü oluşturacak olan huş ağaçları, yulaf tarlaları ve bozkır manzaralarıyla şekillendi. Dokuz yaşında şiir yazmaya başladığı aktarılan Yesenin, köy okulundaki eğitiminin ardından 1912'de Moskova'ya giderek bir yayınevinde düzeltmen olarak çalışmaya başladı; bu dönemde edebiyat çevrelerine yakınlaştı ve şiirlerini yayımlamaya girişti.
1915'te Petrograd'a geçen Yesenin, kısa sürede Aleksandr Blok ve Nikolay Klyuyev gibi köklü şairlerle tanıştı; şiirleri büyük ilgi gördü. Birinci Dünya Savaşı yıllarında askere alınmasına rağmen şiir yazmayı sürdürdü. 1917 Bolşevik Devrimi'ni başlangıçta köylünün kurtuluşu olarak selamlayan Yesenin, 1918'de Anatoliy Mariengof ve Vadim Şerşeneviç ile birlikte, imgenin şiirdeki önceliğini savunan Imajizm akımını kurdu. Ancak devrimin köy yaşamını yok eden sanayileşme politikalarına dönüşmesi, onu derin bir hayal kırıklığına ve varoluşsal bunalıma sürükledi. Ünlü Amerikalı dansçı Isadora Duncan ile 1922'de evlenerek birlikte Avrupa ve Amerika'yı gezen Yesenin, bu yıllarda içki sorunuyla da ağır biçimde mücadele etti.
İlk şiir kitabı Radunitsa 1916'da yayımlanan Yesenin, kısa yaşamında köy lirizmini, dini imgeleri ve Rus folklorunu birleştiren zengin bir şiir evrenine imza attı. Kara Adam (1925) gibi karanlık, iç hesaplaşmalarla dolu uzun şiirler, son döneminin simgesi oldu. Psikolojik çöküntü ve alkol bağımlılığıyla geçen son yılların ardından 27-28 Aralık 1925 gecesi Leningrad'daki Angleterre Oteli'nde yaşamına son verdi; cesedinin yanında kendi kanıyla yazdığı bir veda şiiri bulundu. Otuz yaşında yitirilen Yesenin, Moskova'nın Vagankovskoye mezarlığına defnedildi ve bugün hâlâ Rus edebiyatının en çok okunan ve sevilen şairlerinden biri olma özelliğini korumaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu şiirin çevirmeni kimdir?
Şiirin Türkçe çevirmeni Azer Yaran'dır. Azer Yaran, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Rus Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu, şair ve çevirmendir. Yesenin'in şiirlerini Türkçeye kazandıran en önemli isimlerden biri olarak bilinir; bu çeviri, Sönüyor Al Kanatları Günbatımının adlı kitapta yer almaktadır.
Şiirin konusu nedir?
Şiir, köy şairliğinin son temsilcisi olarak kendini konumlandıran lirik öznenin, sanayileşmenin getirdiği "demir konuk" karşısında yok oluşunu konu alır. Geleneksel köy hayatının, doğayla kurulan derin bağın ve bu bağla beslenen şiirin silinip gideceği an, çarpıcı imgelerle betimlenir; ay kadranı, balmumu mum, başak taylar ve ölüm dansı gibi imgelerin örüldüğü şiir, hem kişisel hem kolektif bir veda töreni niteliği taşır.
Sergey Aleksandroviç Yesenin kimdir?
Sergey Aleksandroviç Yesenin (3 Ekim 1895 – 28 Aralık 1925), Rusya'nın Ryazan vilayetine bağlı Konstantinovo köyünde doğmuş Rus lirik şairidir. Çiftçi bir aileden gelen Yesenin, 1915'te Petrograd'a giderek edebiyat çevrelerine katıldı; 1918'de Anatoliy Mariengof ve diğer şairlerle birlikte Imajizm akımını kurdu. Köy yaşamına ve Rus doğasına duyduğu özlemi ve sanayileşmeye karşı direnci şiirlerinin merkezine yerleştirdi. 28 Aralık 1925'te Leningrad'daki Angleterre Oteli'nde yaşamına son verdi.
- TEİS — Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü: Azer Yaran maddesi
- Britannica: Sergey Aleksandrovich Yesenin biyografisi
- Wikipedia (İngilizce): Sergei Yesenin maddesi
- Wikipedia (İngilizce): Imaginism (Imajizm) maddesi
Okur Görüşleri
Henüz yorum yapılmadı
Bu yazı için ilk yorumu sen yazmak ister misin?
Yorum Gönder