✦ Şiirinizi gönderin — Okur Şiirleri Köşesi'nde
✦ Şairler Testi'ni çözün
✦ Önemli Şiir Günleri Ajandası'na bakın
✦ Aylık E-Dergi'yi okuyun
✦ Şiir Rafım Radyosu'nu dinleyin
✦ Şiir Rafım Kitaplığı'na bakın
✦ Şiir Arşivi'nde sevdiğiniz şiirleri keşfedin
Turgut Uyar Kimdir?
Ankara
İstanbul (siroz)
İç konuşma · Uzun dize
Tangar · T.U.
Turgut Uyar, Cemal Süreya ve Ece Ayhan ile birlikte İkinci Yeni'nin "üç atlıları" arasında anılan şairdir. İlk iki kitabında Nâzım Hikmet ve Orhan Veli etkisiyle yazdığı hece şiirlerinden 1959'da kökten koparak İkinci Yeni anlayışına geçti; bu kırılma Türk şiirinin en belirgin dönüşüm anlarından biri olarak değerlendirilmektedir.
Öyküleme, iç konuşma, bilinçaltının sıçramalı çağrışımları ve nesir cümlesine yaklaşan uzun dizeler onun şiirinin temel yapı taşlarıdır. Çağdaş bireyin yalnızlığını, kentleşmenin yarattığı gerilimi ve sıkıntıyı son derece çarpıcı imgelerle aktaran Uyar; geleneksel ve evrensel malzemeyi poetik bir dönüştürümden geçirerek İkinci Yeni'nin en özgün ve güçlü seslerinden birini oluşturdu.
Hayatı ve Ailesi
Turgut Uyar, 4 Ağustos 1927'de Ankara'da, altı kardeşin beşincisi olarak dünyaya geldi. Babası Hayri Bey harita subayıydı; 1931'de emekli olduktan sonra ailesiyle birlikte İstanbul'a taşındı. Turgut, ilköğrenimine İstanbul Edirnekapı'daki Hırka-i Şerif İlkokulu'nda başladı; Molla Aşkî'deki 5. İlkokul'dan mezun oldu. Daha bu yıllarda Ömer Hayyam, Nedim, Yahya Kemal, Tevfik Fikret ve Ahmet Haşim'i okuyordu.
Ortaokula İstanbul'da başladı; babasının Kızılay'da müfettiş olması üzerine Ankara'ya taşındılar. Konya Askeri Ortaokulu (1941) ve Bursa Işıklar Askeri Lisesi (1946) mezuniyetlerinin ardından Askeri Memurlar Okulu'nu bitirerek (1947) memur olarak orduya girdi.
1946 yılında Yezdan Şener ile evlendi; bu birliktelikten Semiramis, Tunga ve Şeyda adlarında üç çocuğu oldu. Evlilik 1966'da sona erdi. 1969'da İstanbul'a yerleşen Uyar, yazar Tomris Uyar ile ikinci evliliğini yaptı; bu evlilikten Hayri Turgut adında bir oğlu dünyaya geldi. İkili yalnızca aile değil, edebî bir ortaklık da kurdu: Lucretius'un Evrenin Yapısı'nı birlikte çevirdiler ve 1975 TDK Çeviri Ödülü'ne layık görüldüler.
Hayat Kronolojisi
Şiir Anlayışı: İki Dönem, Bir Dönüşüm
Turgut Uyar'ın şiiri, net bir biçimde birbirinden ayrılan iki dönem üzerinden okunmaktadır. Bu dönüşüm hem teknik hem de anlayış bakımından köklüdür.
Birinci Dönem: Hece ve Anadolu (1949–1952)
İlk iki kitabında hece ölçüsünü kullanan Uyar, Nâzım Hikmet ve Orhan Veli'nin etkisiyle memleket edebiyatı şairlerini andırır bir çizgide Anadolu motiflerini işledi. Bu dönemde "yalnız" kelimesini 18. yüzyıl Türkçesindeki karşılığıyla "yalağuz" olarak kullanması dikkat çekiciydi; arkaik dilin imkânlarına duyduğu ilgi başından beri belirgindi. Şiirlerinde "kendini kalabalıkların içinde yalnız hissetme" teması bu erken dönemde de öne çıkıyordu.
İkinci Dönem: İkinci Yeni ve Özgün Ses (1959 Sonrası)
Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959) ile gerçekleşen dönüşüm, Türk şiirinin en belirgin kırılmalarından biridir. Bu kitap, aynı dönemde basılan Oktay Rifat'ın Perçemli Sokak'ı (1956), İlhan Berk'in Galile Denizi'i (1958), Cemal Süreya'nın Üvercinka'sı (1958), Edip Cansever'in Yer Çekimli Karanfil'i (1958) ve Sezai Karakoç'un Körfez'i (1959) ile birlikte İkinci Yeni'nin kurucu metinleri arasına girdi.
Öyküleme ve İç Konuşma
Turgut Uyar'ı akımın diğer temsilcilerinden ayıran başlıca özellik, gerçekçi gözleme dayanan öyküleme tekniğidir. Şiirleri; iç konuşma, bilinçaltının uzak-yakın çağrışımlar oluşturan sıçramaları ve yer yer nesir cümlesine benzeyen dize yapısıyla örülüdür. Bu unsurlar, Anadolu'da görev yaptığı dönemde yazılan erken şiirlerindeki tiplemeler, bireysel yalnızlık tasvirleri ve geniş kültürel birikimden gelen evrensel malzemeyle bir araya geldiğinde özgün Turgut Uyar şiiri ortaya çıkar.
Eleştirmenlik ve Poetik Düşünce
Turgut Uyar, şairliğinin yanı sıra Türk şiiri üzerine kaleme aldığı yazılarıyla da tanındı. Abdülhak Hâmid'den itibaren her şairden bir şiir alarak incelediği Bir Şiirden (1983), Türk şiir tarihinin anlaşılmasında başvurulan temel metinler arasındadır. "Efendimiz Acemilik" ve "Çıkmazın Güzelliği" adlı yazıları da bu bağlamda öne çıkar. Ölümünden sonra Alaattin Karaca tarafından derlenen Korkulu Ustalık (2009), şiir üzerine söyleşilerini ve yazılarını bir araya getirmektedir.
Başlıca Eserleri
📖 Şiir Kitapları
✍️ Eleştiri ve Çeviri
hzl. A. Karaca) 2009
Tomris Uyar ile) —
🏆 Ödüller
(Tütünler Islak) 1963
(Evrenin Yapısı, T. Uyar ile) 1975
(Kayayı Delen İncir) 1983
(Büyük Saat) 1984
📰 Yayımlandığı Dergiler
Mirası ve Türk Şiirindeki Yeri
Turgut Uyar, 22 Ağustos 1985'te, doğum gününden on sekiz gün sonra İstanbul'da siroz hastalığına yenik düştü. Elli sekiz yıllık ömrüne on kitap ve Türk şiirinin en güçlü seslerinden birini sığdırdı.
Cemal Süreya ve Ece Ayhan ile birlikte oluşturduğu "üç atlılar" imgesi, İkinci Yeni şiirinin bugün de nasıl okunduğunu belirlemektedir. Ancak Uyar'ı bu üçlüden ayıran, şiirini soyut ve kapalı bir hermetizme terk etmemesidir: Gerçekçi bir gözlem zemini, öyküleyici bir ses tonu ve bireyin somut yaşam deneyimlerinden damıtılan imgeler onun şiirini hem güçlü hem erişilebilir kılmaktadır.
Şiirleri İngilizce, Fransızca ve Sırpçaya çevrilmiştir. Toplu şiirlerini bir araya getiren Büyük Saat, Yapı Kredi Yayınları'nca günümüzde de yeniden basılmaya devam etmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Turgut Uyar kimdir?
Turgut Uyar İkinci Yeni şairi midir?
Turgut Uyar'ın şiir anlayışı nasıldır?
Turgut Uyar'ın başlıca eserleri hangileridir?
Tomris Uyar Turgut Uyar'ın eşi miydi?
Kaynaklar
✍️ Okuduğunuz bu içeriği, kalp ikonuna tıklayarak beğenebilir; Google hesabınızla giriş yaparak Favorilerinize ekleyebilirsiniz.
✍️ Beğendiğiniz dizeleri/metinleri fareyle seçerek veya üzerine basılı tutarak hızlıca alıntılayabilir ve yorumunuza ekleyebilirsiniz.
🎧 Dilerseniz bu içeriği sesli olarak da dinleyebilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.