Şiir Rafım
tarihinde yazıldı.
İçerde, Ahmed Arif — Şiir Analizi ve İncelemesi
Karanfil kokuyor cıgaram
| Şiir | İçerde |
| Şair | Ahmed Arif (1927–1991) |
| Konu | Hapishanenin somut eşyalarına ve taş duvarına seslenen, bir görüşmecinin getirdiği yeşil soğanın kokusundan yola çıkarak memleketin dağlarına gelen baharı hayal eden kısa bir mahpusluk şiiri |
| Edebi Dönem | Toplumcu Gerçekçi Türk Şiiri (1960 sonrası) |
| Tematik Odak | Hapishane eşyalarının somut dökümü, gizlenen bir fotoğrafın taşıdığı bedel, koku yoluyla dışarıyı yeniden kurmak, memleket özlemi |
| Kaynak | Hasretinden Prangalar Eskittim (1968, Bilgi Yayınevi) — Ahmed Arif'in hayatı boyunca yayımladığı tek şiir kitabı |
Analitik Notlar
Şiir, hapishanenin taş duvarına doğrudan seslenerek açılır -"Haberin var mı taş duvar?"- neredeyse duvarı bir şeyleri bilebilecek, sessiz bir hücre arkadaşıymış gibi kişileştiren bir hitap. Ardından gelen, hapisliğin fiziksel eşyalarının dökümü -demir kapı, kör pencere, yastık, ranza, zincir- akademik bir incelemenin (Aydoğdu, 2020) Ahmed Arif'in şiirlerinde müzikalite yaratmak için sıkça başvurduğu ses ve sözcük tekrarı tekniğinin bir örneği olarak ele aldığı, kısa, sayım niteliğindeki bir sözdizimiyle verilir; iyelik ekli isimlerin ("yastığım, ranzam, zincirim") ritmik birikimi, sıradan bir eşya listesini neredeyse bir ilahiye yaklaştırır.
Şiirin duygusal merkezi, tek bir sıkıştırılmış dizede belirir: "Uğruna ölümlere gidip geldiğim, / Zulamdaki mahzun resim" -hapishane argosunda gizli saklama yeri anlamına gelen "zula"da saklanan, uğruna "ölümlere gidip geldiği" hüzünlü bir fotoğraf. Bu ifadenin belirsizliği tam olarak asıl meselesidir: bu fotoğrafın sevilen birinin görüntüsü mü, kaçak bir eşya olarak göze alınmış bir risk mi, yoksa şairi hapse düşüren siyasi davanın kendisinin bir simgesi mi olduğu açık değildir -Ahmed Arif'in şiirinin kişisel özlemle toplumsal/siyasi mücadeleyi ne denli tutarlı biçimde iç içe geçirdiği düşünüldüğünde, muhtemelen ikisi birdendir.
Şiirin ikinci yarısı, eleştirmen Murat Belge'nin Ahmed Arif'i diğer toplumcu gerçekçi şairlerden ayıran bir özellik olarak işaret ettiği bir tersine çevirmeyi sahneler: Nâzım Hikmet'in belki de mahkûmu "güneşe çıkarılmış" olarak hayal edeceği yerde, Ahmed Arif'in tek ihtiyacı, görüşmecisinin getirdiği bir demet yeşil soğandır -yalnızca kokudan yola çıkarak bütün bir dışarı mevsimini yeniden kurar: "Karanfil kokuyor cıgaram." Bu tek duyusal aktarımdan, şiir kapanış kesinliğine sıçrar: "Dağlarına bahar gelmiş memleketimin..." Şiir hiçbir zaman hücreyi terk etmez, ama tamamen dışarıda biter; açılışta dökümü yapılan hapsedilmişlik, isyanla ya da umutsuzlukla değil, mahkûmun en küçük duyusal izden göremediği bütün bir canlı mevsimi yeniden kurabilme becerisiyle yanıtlanır.
 |
| İçerde, Ahmed Arif |
Haberin var mı taş duvar?
Demir kapı, kör pencere,
Yastığım, ranzam, zincirim,
Uğruna ölümlere gidip geldiğim,
Zulamdaki mahzun resim,
Haberin var mi?
Görüşmecim, yeşil soğan göndermiş,
Karanfil kokuyor cıgaram
Dağlarına bahar gelmiş memleketimin...
Özel Durum: Tek Kitapla Bırakılan Bir İz
Eleştirmen Murat Belge, Ahmed Arif'i Nâzım Hikmet'le karşılaştırırken, ikisinin hapishane ve özgürlük imgelemi arasındaki farkı şöyle özetler: Nâzım'ın şiiri mahkûmu genellikle dışarıya, güneşe çıkarılmış olarak hayal ederken, Ahmed Arif'in mahkûmu dışarı çıkmadan, yalnızca görüşmecisinin getirdiği bir yeşil soğanın kokusundan mutlu olabilir. Bu küçük, somut duyusal ayrıntıya duyulan güven, Ahmed Arif'in şiirinin genel karakteridir. İlginçtir ki bu kadar etkili bir şiir dili, şairin hayatı boyunca yayımladığı tek kitaba -1968 tarihli Hasretinden Prangalar Eskittim'e- sığmıştır; TEİS'in de belirttiği gibi bu kitap, az sayıda şiire rağmen Türk şiirinde "örneğine az rastlanır" bir etki bırakmış, kısa sürede olağanüstü bir okur kitlesine ulaşmıştır.
Ahmed Arif — Şairin Portresi
Şairin başka bir şiiri için sitemizdeki Anadolu yazımıza da göz atabilirsiniz.
Ahmed Arif, 21 Nisan 1927'de Diyarbakır'ın Hançepek semtinde, Kerküklü bir baba ile Diyarbakırlı bir annenin çocuğu olarak doğdu; asıl adı Ahmed Önal'dır. Annesi Sâre Hanım, şair henüz iki yaşındayken vefat edince babası Arif Hikmet Bey, Arife Hanım'la evlendi; şair ömrü boyunca kendisini büyüten bu ikinci eşi "öz annem" diye anacaktır. Babasının memuriyeti nedeniyle Siverek, Harran ve Viranşehir gibi farklı yerleşimlerde geçen çocukluğunda Türkçe'nin yanı sıra Arapça, Kürtçe ve Zazaca öğrendi; ortaokulu Urfa'da, liseyi Afyon'da yatılı olarak tamamladı. İlk şiiri "Gözlerin," henüz lise yıllarındayken 1942'de Afyon Halkevi Dergisi'nde yayımlandı.
1947'de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü'ne başlayan Ahmed Arif, üniversite yıllarında hem politik kimliğini hem şiirini kendine özgü bir çizgiye oturttu; en çok Nâzım Hikmet'ten etkilendi, ama kendi ifadesiyle "Doğulu," aşiret töreleriyle yetişmiş bir şair olarak Orhan Veli ve çevresinin kentli şiir anlayışından kendini ayırdı. Politik görüşleri ve "Otuz Üç Kurşun" gibi şiirleri yüzünden defalarca gözaltına alınan, 1950'de ve 1952-1953'te olmak üzere toplam otuz sekiz ay hapis yatan, bu süreçte ağır işkencelere maruz kalan şair, eğitimini bu yüzden tamamlayamadı; hapisteyken babasını da kaybetti. Ekim 1954'te tahliye edildi.
1955-1975 arasında Ankara'da çeşitli gazetelerde düzeltmenlik ve yazı işleri görevlerinde bulunan Ahmed Arif, 1967'de Aynur Hanım'la evlendi, bu evlilikten oğlu Filinta doğdu. Şiirleri 1950'lerden itibaren sol çevrelerde zaten tanınıyorken, 1968'de hayatı boyunca yayımladığı tek şiir kitabı Hasretinden Prangalar Eskittim'i çıkardı; kitap kısa sürede olağanüstü bir satış rakamına ulaştı ve Türk şiirinde az rastlanır bir etki bıraktı. 2 Haziran 1991'de 64 yaşında Ankara'da geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybeden şair, Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedildi; ölümünden sonra kalan şiirleri oğlu Filinta Önal tarafından 2003'te Yurdum Benim Şahdamarım adıyla yayımlandı.
Sıkça Sorulan Sorular
İçerde şiiri hangi kitaptan alınmıştır?
Şiir, Ahmed Arif'in 1968'de Bilgi Yayınevi'nden çıkan Hasretinden Prangalar Eskittim adlı kitabında yer alır; bu kitap, şairin hayatı boyunca yayımladığı tek şiir kitabıdır.
İçerde şiirinin konusu nedir?
Şiir, hapishanenin somut eşyalarına ve taş duvarına seslenen, bir görüşmecinin getirdiği yeşil soğanın kokusundan yola çıkarak memleketin dağlarına gelen baharı hayal eden kısa bir mahpusluk şiiridir.
Ahmed Arif kimdir?
Ahmed Arif (1927–1991), hayatı boyunca yayımladığı tek kitabı Hasretinden Prangalar Eskittim ile Türk şiirinde eşine az rastlanır bir etki bırakan; toplumcu gerçekçi çizgide, hapisliği ve memleket hasretini işleyen bir şairdir.
- TEİS — Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, "Ahmed Arif"
- DergiPark — Ahmed Arif şiirinde müzikalite ve ses tekrarları üzerine akademik makale
Okur Görüşleri
Henüz yorum yapılmadı
Bu yazı için ilk yorumu sen yazmak ister misin?
Yorum Gönder