Arthur Rimbaud Kimdir?

Arthur Rimbaud Kimdir?

Arthur Rimbaud, modern Fransız şiirinin en sarsıcı figürlerinden biridir. Poetry Foundation'ın deyişiyle 19. yüzyılın ikinci yarısında Fransız şiirinin "enfant terrible"i, Sembolizmin önemli isimlerinden biri ve Sürrealist hareketin açıkça kabul edilen esin kaynağıdır. Şiirinin tamamını yaklaşık beş yılda yazdı; 1875 dolayında, yirmi bir yaşında şiiri bıraktı.

Bu kısa şiir ömrünün ardından Avrupa, Yakın Doğu ve Afrika'da tüccar ve kâşif olarak çalıştı; Etiyopya'ya giden ilk Avrupalılardan biri oldu. Fransa'ya 1891'de bir diz tümörüyle döndü ve 37 yaşında Marsilya'da öldü. Samuel Beckett ve John Ashbery gibi şairler onu çevirdi; André Breton'dan sonraki kuşaklara kadar pek çok şair onun vizyonuna ve tekniğine borçlu olduğunu açıkça söyledi.

Hayatı ve Ailesi

Hayat Kronolojisi

Görücü Şair: "Ben Bir Başkasıdır"

Rimbaud'nun şiir anlayışının manifestosu, Mayıs 1871'de yazdığı iki mektuptur. Poetry Foundation'a göre bu mektuplarda voyance adını verdiği, şiir sürecinin başka gerçekliklerin keşfine araç olduğu görücülük programını geliştirir. Mektuplarda şairin, gündelik gerçeklik ile o güne dek keşfedilmemiş bir "ailleurs" (başka bir yer) arasında aracı rolü üstlendiği; 'ben'in de dışarıdan bir başkası gibi ele alındığı anlaşılır.

Je est un autre.
Ben bir başkasıdır. — Arthur Rimbaud, Izambard ve Demeny'ye mektuplar, Mayıs 1871

Aynı mektuplarda Rimbaud, Racine'den Romantiklere uzanan bütün Fransız şiir geleneğini sorgular; yalnızca Baudelaire ile bir ölçüde Victor Hugo bu eleştiriden kurtulur. Amacı "trouver une langue", yani bir dil bulmaktır. Demeny'ye yazdığı mektupta, kendisinden sonra "başka korkunç işçilerin" geleceğini söyleyerek bir sürecin başlatıcısı olduğunu da öngörür; bu söz, Poetry Foundation'a göre onun etkisinin kehaneti olarak okunur.

Erken Şiirler ve Son Dizeler

Poésies (1869–1872)

Teknik açıdan Rimbaud'nun en geleneksel eserleri sayılan erken şiirler, daha yakından bakıldığında yeni bir dil arayan erken yetişmiş bir şairin izlerini taşır. Poetry Foundation'ın sıraladığı örneklerden: "Le Dormeur du val" ve "Le Mal" savaşın saçmalığını; "Le Châtiment de Tartufe" ikiyüzlülüğü; "Ma Bohème" ve "Au Cabaret-Vert" burjuva ahlakına karşı bohem yaşamın bedensel sevinçlerini; "Les Effarés" yoksulluğun ve açlığın kıyıdaki çocuklarını; "Oraison du soir" ise dinî değerlere karşı bilinçli bir şoke etme isteğini işler. Bu şiirler 1895'te Verlaine tarafından yayımlandı.

Sarhoş Gemi (Le Bateau ivre)

1871-1872'de yazılan Sarhoş Gemi, göz kamaştırıcı imge yoğunluğu kadar dilsel buluşlarıyla da akılda kalır. Poetry Foundation, şiirin sonundaki yelken imgesini, çocuk-şairin yaklaşan deniz yolculuklarının, Rimbaud'nun sonraki düzyazı şiirinde ortaya çıkan görüngüsel ve dilsel serüvenle bağlandığı nokta olarak yorumlar. "Voyelles" (Ünlüler) ise ünlü harflere renk atfeden öznel çağrışımlarla bir şiir kurma düşüncesini işler.

Derniers Vers (1872)

Verlaine'in müzikal etkisinin belirgin olduğu bu şiirler ("Larme", "Comédie de la soif", "Chanson de la plus haute tour", "L'Éternité", "Âge d'or", "Mémoire", "Bruxelles"), hafif ve ahenkli görünen biçimleri ile yoğun ve soyut içerikleri arasındaki gerilimle tanınır. Poetry Foundation'a göre Rimbaud bu kitapta kafiyeden uzaklaşır ve daha esnek bir biçime yönelir. "L'Éternité" şiirinin ilk dizeleri, yitik bir şeyin yeniden bulunuşunu ve denizin güneşle birleşişini anlatır.

Verlaine: Aşk, Şiir ve Bir Kurşun

Rimbaud'nun hayatının en çalkantılı bölümü Paul Verlaine'le geçen iki yıldır. Rimbaud on altı yaşındayken Verlaine'e şiirlerinden örnekler gönderdi; Verlaine'in "Gelin, sevgili büyük ruh, sizi çağırıyoruz, sizi bekliyoruz" anlamındaki yanıtı onu Paris'e getirdi. Aralarındaki ilişki, Verlaine'in evliliğini ve ailesini terk etmesine yol açtı; ikili Belçika ve İngiltere'de birlikte yaşadı.

Temmuz 1873'te Brüksel'de Rimbaud ilişkiyi bitirmek istedi. Üzüntü içindeki Verlaine ona ateş etti ve bileğinden yaraladı. Hastanede ikisi de olayın kaza olduğunu söyledi; ertesi gün Verlaine'in cebine uzanmasından yeniden vurulacağını sanan Rimbaud polise koştu ve gerçek ortaya çıktı. Verlaine iki yıl ağır hapse mahkûm edildi. Poets.org'a göre Rimbaud bu sırada Charleville'e dönüp Cehennemde Bir Mevsim'in büyük bölümünü yazdı.

Bunun ardından Verlaine, Rimbaud'nun şairliğinin en önemli taşıyıcısı oldu: 1884'te Les Poètes maudits ile onu tanıttı, Aydınlanmalar'ı 1886'da, toplu şiirlerini 1895'te yayımladı. Hapiste yazdığı "Crimen amoris" şiirinde Rimbaud'yu, yeni bir ruhsal inanç ilan eden, parlak ama kötü bir melek olarak tasvir etti.

Cehennemde Bir Mevsim (Une Saison en enfer, 1873)

Dokuz bölümden oluşan Cehennemde Bir Mevsim, Poetry Foundation'ın deyişiyle lanetlilerin güncesidir: özel bir işkencenin, ruhsal ve sanatsal bir çözüm arayışının son derece kişisel bir anlatımı. Eser Rimbaud'nun kendini yeniden icat etme eğiliminin, şiirinin yönünü ve biçimini yeniden tanımlamasının en çarpıcı örneğidir; dili parçalanma noktasına kadar zorlayarak sözcük krizi ile kişisel travmayı birbirine denk düşürür.

Bölümler

"Mauvais sang" (Kötü Kan) bölümünde anlatıcı soy kökenini sorgular, her türlü ahlak ve edep anlayışına karşı çıkar ve Hristiyan değerlere topyekûn saldırıya geçer. "Nuit de l'enfer" (Cehennem Gecesi), kurtuluş ile lanet arasında gidip gelen ruhsal krizi, giderek parçalanan bir üslupla yansıtır. "Délires I" (Sayıklamalar I), Verlaine'le ilişkinin bir dinî itiraf biçiminde yeniden kurgulanmasıdır: konuşan "Aptal Bakire" (Vierge folle) Verlaine'in, "Cehennemî Damat" (Époux infernal) ise Rimbaud'nun örtülü imgesidir. "Délires II" (Sayıklamalar II), alt başlığıyla "Alchimie du verbe" (sözcüğün simyası), Derniers Vers'i alaycı ve şefkatli bir bakışla geriye dönüp yeniden ele alır; şairin bu şiirleri "çılgınlıklarımdan birinin öyküsü" olarak görmesi dikkat çekicidir.

Dokuz bölümün sonuna doğru "Matin" (Sabah), yeni bir iş, yeni bir bilgelik ve yeryüzünde "ilk Noel" umudunu dile getirir. Son bölüm "Adieu" (Veda) çoğu okurca yalnızca kitabın değil, şairlik hayatının da sonu olarak yorumlanmıştır; yine de aynı bölümde geçen "Il faut être absolument moderne" (kesinlikle modern olmak gerekir) cümlesi ve metnin gelecek zamana kayan son paragrafları, Poetry Foundation'ın da vurguladığı gibi, bunun yeni bir yeniden tanımlamanın habercisi olabileceğini düşündürür.

Poets.org'un aktardığına göre kitap 1873'te Brüksel'de yayımlandı, ancak basım bedeli ödenemediği için nüshaların büyük bölümü 1901'e dek matbaanın mahzeninde kaldı. Poetry Foundation ise Rimbaud'nun annesini yayın masraflarını karşılamaya ikna ettiğini yazar.

Aydınlanmalar (Les Illuminations, 1886)

Pek çok eleştirmene göre Aydınlanmalar, Rimbaud'nun en önemli ve teknik bakımdan en gelişkin eseridir. Poetry Foundation'ın saydığı 42 metinde isyan, çocukluk dünyasının önceliği, doğa unsurlarının büyüsü ve ideali arama yolculuğu gibi önceki şiirdeki izlekler sürer; ancak burada şair yeni şiir yapıları, olağandışı ve çoğu kez tuhaf sözcükler ve noktalamanın yaratıcı gücüyle deney yapar. Bu radikallik, kimi okurda şaşkınlık yaratmış; eleştirmen Atle Kittang koleksiyonun "okunamazlığından" bile söz etmiştir.

Metinlerin Ortak Dünyaları

Eleştirmenler, kesin bir sınıflandırma mümkün olmasa da bazı kümeler seçer. Çocuğun hayal gücüne bağlı peri masalları ("Conte", "Aube", "Royauté"): Rimbaud mutlu sonu kurar, sonra bozar. Bilmeceler ve muammalar: Rimbaud sık sık metni tek bir yalıtılmış son dizeyle bitirerek okura ya bir sorun ya da bir meydan okuma bırakır; "H" şiiri bu tür bir bulmaca-metindir. İdeal şehir arayışı ("Ville", "Villes", "Métropolitain"): ruhsuz kent yaşamının yası ile Londra'nın ya da Paris'in ötesindeki cüretkâr mimarilerin coşkusu yan yanadır. Yeni bir din arayışı ("Après le déluge", "Matinée d'ivresse"): şairin icat ettiği tanrı ve tanrıçalarla kalabalık bir dünya. Yolculuk ("Départ", "Ouvriers", "Vagabonds", "Barbare"): durağan ve tanıdık olana karşı dinamik ve değişken olanın kutlanması.

Dilde Kaos

Koleksiyon yabancı sözcüklerle (Almanca wasserfall, İngilizce Being Beauteous), tuhaf büyük harflerle, bol tire ve eğik yazı kullanımıyla doludur. Bu tuhaf noktalama metinleri parçalar, beklenmedik ritimler doğurur. Poetry Foundation, "kaos" sözcüğünün Rimbaud'da olumlu bir anlam kazandığını belirtir: Aydınlanmalar, dilin dağılıp kendinden öncekini aşan bir bütün olarak yeniden kurulduğu "kaos" halinin gerçekleşmesidir.

Il faut être absolument moderne.
Kesinlikle modern olmak gerekir. — Arthur Rimbaud, Une Saison en enfer, "Adieu"

Rimbaud'nun Sessizliği

Rimbaud şiiri yirmi bir yaşında bıraktı. Kaynaklar bunun tek bir nedenini göstermez; Poetry Foundation, Afrika'dan Fransa'ya yazdığı geniş yazışmada şiire hiçbir gönderme bulunmadığını, mektupların tamamen ticari ve pratik kaygılarla dolu olduğunu hatırlatır. Uzun süre Cehennemde Bir Mevsim'in son bölümü bir "kuğu şarkısı" olarak okundu; bugünkü uzlaşıya göre Aydınlanmalar'daki bazı metinler bu kitaptan sonra yazılmıştır. Poetry Foundation, kronoloji tartışmasına harcanan eleştirel emeğin, metinlerin kendisini incelemek için daha verimli kullanılabileceğini de ekler.

Rimbaud'nun şöhreti bu sessizlik döneminde doğdu: Afrika'da tüccarlık yaparken Verlaine'in yayınları sayesinde Paris edebiyat çevrelerinde bir efsane hâline geldi.

Başlıca Eserleri

Mirası ve Şiirdeki Yeri

Rimbaud'nun etkisi Poetry Foundation'ın ifadesiyle "muazzam"dır. Sürrealist hareket üzerindeki etkisi geniş biçimde kabul edilir; André Breton'dan sonraki kuşaklara pek çok şair, onun vizyonuna ve tekniğine borçlu olduğunu belirtmiştir. İngilizce şairlerden Samuel Beckett ve John Ashbery onu çevirmiş ve ondan etkilenmiştir. Poets.org, Rimbaud'yu Sembolistler ve Sürrealistler arasında sınıflar.

Rimbaud'nun kalıcı katkısı, tek tek şiirlerinden çok, şiir dilini yeniden tanımlama girişimidir: "şiirsel" ve "şiirsel olmayan" sözcük ayrımının sorgulanması, kafiyeden ve geleneksel biçimden uzaklaşma, noktalamanın yaratıcı gücünün keşfi, ben'in bir başkası olarak ele alınması. Yirmi bir yaşında bırakılan bu şiir, bugün modern şiirin kuruluş metinlerinden biri olarak okunmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar