Şiir Rafım
tarihinde yazıldı.
 |
| Nilgün Marmara Kimdir? Hayatı, Şiirleri ve Eserleri |
Nilgün Marmara Kimdir?
Kadıköy / İstanbul
Kızıltoprak / İstanbul
(29 yaşında)
Mezarlığı
İmgeci · Dışavurumcu
Feminist okuma
Nilgün Marmara, 1980 kuşağının fenomen şairlerinden ve Türk şiirinde imgeyi merkeze alan en özgün kadın seslerinden biridir. İstanbul'da göçmen bir ailenin kızı olarak doğdu; İngiliz Dili ve Edebiyatı okudu, bitirme tezini Sylvia Plath üzerine yazdı. Yaşarken kitap yayımlamadı; şiirleri, günlükleri ve tezi ölümünden sonra kitaplaştı. 29 yaşında, 13 Ekim 1987'de intihar ederek hayatını kaybetti.
Marmara'nın bugün okunmasını sağlayan şey, TEİS'in de vurguladığı gibi, ölümüne dair anlatılan efsaneler değil; imgeyi şiirinin merkezine alması ve dışavurumcu söyleminin etkisidir. Şiiri, felsefeden mitolojiye, müzikten sinemaya uzanan geniş bir birikimden beslenir ve bu yüzden donanımlı bir okur ister.
Bu yazıda bir şairin intiharı anılmaktadır. Zor bir dönemden geçiyorsanız, bir uzmandan ya da güvendiğiniz birinden destek almayı düşünebilirsiniz.
Hayatı ve Ailesi
Nilgün Marmara, 13 Şubat 1958'de İstanbul'un Kadıköy ilçesinde, göçmen bir ailenin kızı olarak dünyaya geldi. Annesi Vidinli Perihan Hanım, babası yönetim koordinatörü Plevneli Fikri Bey'dir. Annesi evde zengin bir kütüphane oluşturmuştu; genç Nilgün bu kütüphaneden roman, şiir ve inceleme türünde pek çok kitap okuma fırsatı buldu.
İlköğrenimini Kadıköy Gazi Mustafa Kemal Paşa İlkokulu'nda, ortaöğrenimini Kadıköy Maarif Koleji'nde yaptı. Kolej yıllarında çok iyi bir yabancı dil eğitimi aldı. Üniversite hayatına İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde başladı; ancak siyasi sebeplerle burada devam edemedi ve Türkoloji'de sanatçı olunamayacağını düşünerek sınava yeniden girmeye karar verdi. Hazırlandığı dönemde bir holdingde yönetici asistanlığı yaptı, yazları Marmaris'te bir otelde çalıştı. Boğaziçi Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü kazandı ve 1985'te mezun oldu.
Bitirme tezi için bütün Sylvia Plath eserlerini okudu ve ondan büyük ölçüde etkilendi. Mezuniyetten sonra bir süre AnaBritannica ansiklopedisinde çalıştı, İngilizce dersleri verdi; Mısır Konsolosluğu'nda ve bir reklam ajansında da çalışmayı denedi. Üniversite yıllarında ev toplantılarında tanıştığı Kağan Önal ile evlendi.
Hayat Kronolojisi
Şiir Anlayışı: İmge, Metinlerarasılık ve Parçalanmış Dize
Marmara şiiri, geleneksel şiirin tanıdık imge dünyasında dolaşmaz. Gülseli İnal'ın değerlendirmesine göre bu şiir, eski şiirin söylemsel ve simgesel yapısıyla yakınlık kurmaz; okuru yeni olanaklara açan, biraz içe kapalı, derin ve hermetik bir evren sunar. Duygusal yakınmadan, gereksiz isyandan ve gevezelikten uzak durur; nötr bir tavırla yazılmış olmasına karşın tuhaf biçimde protest bir hava taşır.
İmge ve Dışavurumculuk
TEİS, Marmara'nın adından söz ettirmesinin nedenini imgeyi şiirinin merkezine alması ve dışavurumcu söyleminin son derece etkili olması olarak açıklar. Yer yer anlatımcı bir tarz benimsese de şiiri genellikle dışavurumcudur. Dize kuruluşunu parçalar; kelime ve imgeler aracılığıyla okurda bir yabancılaşma duygusu uyandırır. Kelime seçiminde son derece titizdir.
Metinlerarasılık: Donanımlı Okur İster
Şiiri felsefe, mitoloji, müzik, sinema ve resim gibi pek çok alandan beslenir. Sartre, Foucault, Lacan, Kierkegaard ve Nietzsche'yi okudu ve her birinden belirli yönleriyle etkilendi. Şiirinde metinlerarası göndermeler önemli bir yer tutar; bu yüzden TEİS, onun şiirinin donanımlı bir okur istediğini belirtir. Seyhan Erözçelik, şairin kaynaklarının başında çocukluk ülkesini sayar ve şiirinde Sylvia Plath'ın kırılganlığının, Ece Ayhan'ın kara mizahının ve Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın izlerinin eridiğini yazar.
Plath'a Benzetme Konusunda İhtiyat
Marmara'nın şiiri sıklıkla Sylvia Plath'ınkiyle karşılaştırılmıştır. Bâki Asiltürk bu belirlemeye ihtiyatla yaklaşılmasını önerir: Marmara'nın imgeleri daha çağrışımlı bir anlam taşır ve şiiri Anglo-Amerikan tarzı akışkan anlatıma yakın durmaz. İki şairin ortak kaderinin şiirlerine dair konuşmayı güçleştirdiğini de not eder.
Dil: Yeni Sözcükler
Şair, klasik biçim kurallarının dışına çıkan, deneysel bir dil geliştirdi. KÜRE Ansiklopedi'nin aktardığı çalışmalara göre Türkçede ya hiç bulunmayan ya da çok nadir kullanılan karaduygulu, meleksi, çığlık-söz, yıldızkopum ve susmaklı gibi sözcükler türetti; şiirlerinde sesbilimsel, sözcüksel, yazımsal ve anlamsal sapmalar yoğundur.
Feminist Okuma
Marmara'ya göre yaşadığımız dünyadaki ezilmişliğin, haksızlığın ve kötülüğün kaynağı ataerkil sistemdir. Bu nedenle şiiri, mevcut düzene karşı eleştirel, muhalif ve iktidarı reddedici tutumuyla feminist bir bağlamda okunmuştur. Aynı zamanda feminist şiirin içinde ayrıksı bir yerde durur. Şiiri tanımlarken dairesel bir labirentte ana yolları kesen kısa keçi yolları açmaktan söz eder; bu, şiirde sıçramanın ve kestirmenin düşünsel çerçevesidir.
İzlekler
Çocukluk, hiçlik, varlık, yokluk, hayat ve ölüm şiirinde mekânı ve söyleyişi biçimlendiren izleklerdir. Bireyin dünyadaki sıkışmışlığı, sınırsız tutkularıyla sınırlı bedenine hapsolması ve ötekiyle birlikteyken bile yalnız olması sık işlenen temalardır. TEİS, ölüm temasının ön planda olmasına karşın intiharın, beklenenin aksine, şiirlerinde belirgin bir tema olmadığını da kaydeder.
Söylentiler ve Defterler
Marmara'nın genç yaşta ölümü, hakkında pek çok söylenti, magazin haberi ve yanlış atıf doğmasına yol açtı: ölümünün Ece Ayhan yüzünden, çocuğu olmadığı için ya da Sylvia Plath'tan etkilendiği için gerçekleştiği yönünde anlatılar dolaştı. TEİS'in tespitiyle, 2016'da yayımlanan Defterler bu spekülasyonların, yalan haberlerin ve yanlış ithafların büyük ölçüde sona ermesini sağladı.
Defterler, şairin gündelik yaşama, çevresine ve ilişkilerine bakışını yansıtarak bilinenden ve varsayılandan farklı bir Nilgün Marmara portresi çizer. Haydar Ergülen'in aktardığına göre Marmara, şiir yazmayı bile fazlalık sayan ve yazdıklarını kimseye söylemeyen biriydi; ancak son dönemde şiirlerini paylaşmaya başlamıştı. Şairin hastalığı ve ölümü, şiirini bir kader anlatısına indirgemek için değil, şiirine dikkatle ve ihtiyatla yaklaşmak için akılda tutulmalıdır.
Başlıca Eserleri
📖 Şiir ve Metinler
- Daktiloya Çekilmiş Şiirler
(1977–1987; Şiir Atı) 1988 - Metinler
(Şiir Atı) 1990 - Kağıtlar
(fragmanlar, poème en prose, mektuplar; Everest) 2016
📓 Günlükler
- Kırmızı Kahverengi Defter
(Telos) 1992 - Defterler
(Everest) 2016
🎓 Araştırma
- Sylvia Plath'ın Şairliğinin
İntiharı Bağlamında Analizi
(bitirme tezi; Everest) 2008
📚 Hakkında Yazılanlar
- Serdar Aydın, Nilgün Marmara:
Metinleri ve Fragmanlar
(Meda Kitap) 2016 - Bâki Asiltürk,
Türk Şiirinde 1980 Kuşağı
(YKY) 2017 - Cansu Öz, Nilgün Marmara'nın
Hayatı ve Şiirlerinin İncelenmesi
(yüksek lisans tezi) 2014
📰 Şiirlerinin Çıktığı Dergiler
- Beyaz —
- Şiir Atı —
✦ Yayımlanma Biçimi
- Daktiloya Çekilmiş Şiirler,
düzenleme yapılmadan, daktilo
harf karakteriyle basıldı 1988
Mirası ve Türk Şiirindeki Yeri
Marmara, 1980'lerde Türk şiirinin yeni bir kimliğe bürünürken kadın şairlerin de bu gelişmenin içinde kendi yerini edindiği kuşağın adlarından biridir; Lâle Müldür ve Gülseli İnal ile birlikte anılır. Feminist hareketin dünyada kazandığı ivme ile 80'lerdeki yeni Türk şiiri bu dönemde birbirine denk düşmüştür.
Yaşarken kitap yayımlamamış olması, şiirinin ölümünden sonra yavaş yavaş keşfedilmesine yol açtı. Daktiloya Çekilmiş Şiirler'de İstanbul'un kişiliksizleşmesi, vahşileşen toplum, duyarsız okullar ve dayatılan her şeye karşı bir tepki yer alır; Metinler için Cevdet Karal, okuru kolay kolay içine almayan, ancak gayretli okura derinliğini açan bir kitap olduğunu yazmıştır. Şairin ardında kalan defterler ve kâğıtlar ise bugün yalnızca bir şairin değil, bir düşünce evreninin izlerini taşımaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Nilgün Marmara kimdir?
Nilgün Marmara'nın şiir anlayışı nasıldır?
Nilgün Marmara yaşarken kitap yayımladı mı?
Nilgün Marmara ile Sylvia Plath arasındaki ilişki nedir?
Nilgün Marmara'nın başlıca eserleri hangileridir?
Kaynaklar
- Koyuncu, İsa. "Nilgün Marmara". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). Ahmet Yesevi Üniversitesi, 2019 (güncelleme 2020). teis.yesevi.edu.tr
- KÜRE Ansiklopedi. "Nilgün Marmara". kureansiklopedi.com
- Vikipedi. "Nilgün Marmara". tr.wikipedia.org
- Asiltürk, Bâki. Türk Şiirinde 1980 Kuşağı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2017.
- Öz, Cansu. Nilgün Marmara'nın Hayatı ve Şiirlerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, 2014.
- Ergülen, Haydar. "Dünyayla Yaralı: Nilgün Marmara". Artful Living, 13 Ekim 2017.
- Marmara, Nilgün. Kırmızı Kahverengi Defter. İstanbul: Telos Yayıncılık, 2000.
Şiir Rafım'ın Okur-Yazar Ailesine Katıl 📖 Nilgün Marmara Kimdir? Hayatı, Şiirleri ve Eserleri
İpucu: Yazıdan bir bölüm veya mısra seçip alıntı olarak yorumuna ekleyebilirsin.
Okur Görüşleri (1)
Yazara dair parça parça bilgilerimin tek yerden kronolij toparlaması oldu iyi ki okumuşum yazıyı , elinize sağlık
YanıtlaSil