Türk edebiyatında metafizik ürpertinin ilk durağı olan Makber, Abdülhak Hâmid’in eşinin kaybıyla yazdığı şiir devrimci bir başyapıttır. ...
Türk edebiyatında Batılılaşma evresinin en keskin kırılma noktalarından biri olan Makber, sadece bir eşin ardından yakılan bir ağıt değil; ölüm, varlık ve yokluk kavramlarının Türk şiirinde ilk kez metafizik bir sorgulamayla ele alındığı bir "poem" karakteri taşır.
 |
| Abdülhak Hâmid Tarhan'ın Makber Şiiri İncelemesi. |
Makber: Metafizik Ürpertinin Şiirleşmiş Hali
Makber (مقبر), Tanzimat sonrası Türk edebiyatının "Şair-i Âzam"ı olarak anılan Abdülhak Hâmid Tarhan tarafından, eşi Fatma Hanım’ın 1885 yılında Beyrut’ta vefatı üzerine kaleme alınmıştır.
| Künye Bilgileri | Detaylar |
|---|---|
| Şairi | Abdülhak Hâmid Tarhan (1852-1937) |
| Yazıldığı Şehir | Beyrut, Lübnan |
| Türü | Mersiye (Modern Poem) |
| Ölçüsü | Aruz (Mef‘ûlü Mefâilün Feûlün) |
Eserin Yazılış Serüveni ve Tarihsel Arka Plan
Abdülhak Hâmid, 1883 yılında Bombay Başşehbenderliği görevine giderken eşi Fatma Hanım’ı da yanına almıştır. Ancak verem hastalığına yakalanan Fatma Hanım’ın durumunun ağırlaşması üzerine İstanbul’a dönme kararı alınır. Dönüş yolculuğunda, Beyrut’ta vali olan ağabeyi Abdülhak Nasûhî’nin evine sığınırlar. Fatma Hanım, 21 Nisan 1885 tarihinde burada vefat eder.
Yapısal Özellikler: Klasik Kalıpların Yıkılışı
Makber, 294 kıtadan oluşan, "aabbaacb" kafiye düzeniyle kurgulanmış, o döneme kadar Türk edebiyatında benzeri görülmemiş bir uzunluğa sahip tek bir şiirdir.
Tematik İnceleme: İsyan, Tereddüt ve Teslimiyet
1. Somut Bir Varlık Olarak Fatma Hanım
Eski mersiyelerde ölen kişi soyut ve genel ifadelerle anlatılırken, Makber'de Fatma Hanım; ismi, çocukları, hatıraları ve hastalık süreciyle somut bir kişilik olarak karşımıza çıkar.
2. Ölüm ve Tanrı Sorgulaması
Makber'in asıl devrimci yönü, ölümü ve kaderi sorgulayan agnostik yaklaşımlarıdır. Şair; tevekkül yerine tereddüdü, sitem yerine isyanı koyar.
"Lâkin o zaman dönüp derim ben / Dünyâyı ben istedim mi senden."
Makber Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Makber şiiri kime yazılmıştır?
Makber, Abdülhak Hâmid Tarhan'ın 1885 yılında Beyrut'ta vefat eden ilk eşi Fatma Hanım için yazılmıştır.
2. Makber'in Türk edebiyatındaki önemi nedir?
Türk şiirinde Batılı anlamda ilk metafizik sorgulamaları başlatan eserdir. Ölüm karşısında isyan ve şüphe gibi duyguları işleyerek klasik mersiye geleneğini yıkmıştır.
3. Makber hangi ölçüyle yazılmıştır?
Eser, aruz ölçüsünün "mef‘ûlü mefâilün feûlün" kalıbıyla kaleme alınmıştır.
4. Makber kaç mısradan oluşmaktadır?
Makber, her biri sekiz mısralık 294 kıtadan, yani toplamda 2352 mısradan oluşan devasa bir poemdir.
5. Makber'i kim bestelemiştir?
Eser, Mehmet Baha Pars tarafından bestelenmiş; en ünlü yorumu ise Hafız Burhan tarafından plağa okunmuştur.
Sanatsal Etkisi ve Musiki
Makber sadece edebi bir metin olarak kalmamış, Mehmet Baha Pars tarafından bestelenerek Türk sanat müziğinin en etkileyici eserlerinden biri haline gelmiştir. 1927 yılında Hafız Burhan tarafından yapılan plak kaydı unutulmazdır.
📚 Kaynaklar ve Referanslar
- M. ORHAN OKAY, "MAKBER", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/makber (04.04.2026).
- Abdülhak Hâmid’in Hatıraları.
- Enginün, İnci. Abdülhak Hâmid Tarhan Araştırmaları.
- Tanpınar, A.H. 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi
🔗 İlginizi Çekebilir: Divan Edebiyatı Şairleri
💬 Düşüncelerinizi Paylaşın: Okuduğunuz bu içerik sizde nasıl bir yankı uyandırdı? Eksik gördüğünüz noktaları, kişisel yorumlarınızı veya eklemek istediğiniz detayları aşağıda paylaşarak Siirrafim.art topluluğunun derinleşmesine katkıda bulunabilirsiniz. Sanat ve fikirler, paylaşıldıkça anlam kazanır.
Hiç yorum yok
Siz bu içerik hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi yazarak katkıda bulunabilirsiniz.