Şiir Rafım
tarihinde yazıldı.
Ey Aşk!, Enis Behiç Koryürek — Şiir Analizi ve İncelemesi
Dün bir ilahe idin, bu gün bir bar kızısın!
"Fuzûlî Dîvânı"nda alev alev bir yandın.
| Şiir |
|---|
| Ey Aşk! |
| Şair |
| Enis Behiç Koryürek (1891–1949) |
| Konu |
| Aşkın tarihsel ve metafizik yüceliğini geçmişle bugünü karşılaştırarak ele alan şiir, modern çağda sevginin riyaya ve bayağılığa dönüştüğünü acı bir medeniyet eleştirisiyle dile getirir. |
| Edebi Dönem |
| Milli Edebiyat / Erken Cumhuriyet Dönemi |
| Tematik Odak |
| Aşkın yozlaşması; geçmiş ile bugün karşıtlığı; medeniyet eleştirisi; divan geleneğine özlem |
| Kaynak (kitap, yıl, yayınevi) |
| Hayat, C. 6, Nr. 143, 15 Teşrin-i sani 1929, S. 8 |
Analitik Notlar
"Ey Aşk!" on kıtalık uzun bir şiirdir ve her kıta dört dizeden oluşur; uyak düzeni genel olarak aaab biçimindedir. Şiir aruz vezniyle değil, hece ölçüsüyle yazılmış olmakla birlikte dizelerin hece sayısı tutarlı biçimde on dörde yakın tutulmuş, duraklar ise klasik bir mesnevi ahengini anımsatır. Bu tercih, Koryürek'in hece şiirine müzikalite kazandırma çabas ının somut bir yansımasıdır. Sözdizimsel açıdan şiir boyunca ikinci tekil şahsa hitap ("sen") sürdürülür; bu doğrudan sesleniş aşkı hem somutlaştırır hem de ona tarihsel bir özne statüsü kazandırır. Ses örüntüsü incelendiğinde yangın, yanardağ, yağmur, yandın gibi /y/ ve /ğ/ ünsüzleriyle kurulan aliterasyonun lirik yoğunluğu artırdığı görülür. İlk kıtada "Sönmez bir büyük yangın, tüten bir yanardağdın" dizesi, aşkın eskiden taşıdığı yıkıcı ve dönüştürücü enerjiyi volkanik imgesiyle dramatize eder. Son kıtalarda ise "cazbant uğultusu" imgesiyle modern zamanların gürültüsü ve sıradanlığı yansıtılır; sözdizimi daha kısa ve keskin kesilir, sanki şairin usanmışlığı dizenin yapısına da siner.
Şiirin imge ve sembol düzlemi katmanlı bir yapıya sahiptir. İlk kıtalarda aşk arka arkaya "yangın", "yanardağ", "altın yağmur", "bülbül sesi" ve "mısra" gibi imgelerle yüceltilir; bu imgeler hem doğal hem sanatsal alanlara uzanarak aşkın hem evrensel hem de estetik bir güç olduğunu söyler. "Zühre"nin parlattığı "çerağ" imgesi ise mitolojik bir boyut katar: Zühre (Venüs), aşk ve güzellik gezegeni olarak Divan şiirinin temel referans figürlerinden biridir. Şair bu imgeyi devşirerek aşkın kozmik ve ilahi kökenine göndermede bulunur. Şiirin dönüm noktasını oluşturan beşinci kıtada "Fuzûlî Dîvânı"nda alev alev yanmak imgesi çift anlamlıdır: Bir yanda aşkın artık yalnızca eski kitaplarda, Fuzûlî'nin dizelerinde kaldığına dair nostaljik bir tespit; öte yanda, o kitaptaki alevin hâlâ sönmediğine, geleneğin şimdi de kor tuttuğuna dair sessiz bir itiraf. Şiirin ikinci yarısında ise imgeler bilinçli biçimde düşürülür: "Bar kızısı", "pembe et", "ipek", "sinir gerginliği" gibi bedensel ve maddi imgeler aşkın metafizikten biyolojiye indirgenmişliğini somutlaştırır. Zıtlık sanatı (tezat) şiirin omurgasını oluşturur: "Dün bir define, bu gün mücevher hırsızısın / Dün bir ilahe idin, bu gün bir bar kızısın!" dizelerinde geçmiş ile bugün arasındaki uçurum en çarpıcı biçimiyle ortaya konulur.
"Ey Aşk!", Koryürek'in 1929 yılında Hayat dergisinde yayımlanmasıyla birlikte Cumhuriyet'in ilk on yılında yükselen kültürel tartışmaların içine doğrudan girer. Bu dönemde Türk aydınları, Batılılaşmanın kültürel bedellerini sorgulamaktadır; cazbantlar ve bar eğlencesi, Avrupalı modernliğin yüzeysel ithali olarak eleştirilmektedir. Koryürek'in son kıtada "Cazbant uğultusundan duyulmuyor feryadın" diyerek şairin feryadını gürültüye gömen bu manzarayı resmetmesi, salt bireysel bir aşk şikayetinin çok ötesine geçer ve dönemin kültürel çöküş endişesini dile getiren bir tablo sunar. Şiir, Koryürek'in Milli Edebiyat çizgisindeki diğer şiirlerinden farklı olarak doğrudan siyasi ya da askeri bir ruhla değil, derin bir medeniyetsel hüzün ve şahsi hayal kırıklığıyla yazılmıştır. Bu bağlamda Koryürek, Fuzûlî'yi yalnızca bir divan şairi olarak değil, aşkın hakiki anlamını koruyan son kale olarak konumlandırır; bu tercih ise şairin Milli Edebiyat akımının özünde var olan "Halk geleneğine dön, ama divan mirasını da anlayarak dönüştür" ilkesini özümsediğini gösterir. Şiirin son dizesi olan "Ey Enis, anlatma ki hayalinden geçeni" ise klasik Divan şiirinin mahlas geleneğine yapılan bilinçli bir göndermedir; şair kendi adını dizede kullanarak hem şiiri kişiselleştirir hem de bu modern çağda duyulmayacak bir feryadı dile getirmenin beyhude olduğunu itirafla kabullenir.
 |
| Ey Aşk! - Enis Behiç Koryürek |
Sen eskiden gönülde yıllarca ve yıllarca
Sönmez bir büyük yangın, tüten bir yanardağdın.
Gözyaşı dalga dalga, sineler parça parça,
Feryatlarla yaşanan bir ulvî maceradan.
Benzerdi verdiğin dert en hoş bahtiyarlığa.
Bir damla düşmüş olsan harap bir mezarlığa;
Yeni hayat gelirdi her kurumuş varlığa;
Sen bir "altın yağmur" dun, pırıltılarla yağdın.
Ey cihan ahenginin en güzel bülbül sesi!
Tanrı seninle açtı "tarihî mukaddes"i
Seninle doğdu Hüsn'ün ilâhî kasidesi:
Sen güller, incilerle örülmüş bir mısraydın.
Ey sen, ah, ey sen, ey aşk! Çağlayanda rübabın.
Şairin, sanatkârın ruhunda ıstırabın.
Zindandan bin teselli yaratırdı serabın.
"Zühre"nin ümit ile parlattığı çerağdın.
Sen eskiden böyleydin; bunlardan daha güzel.
Bunlardan daha yüksek bir duyguydun, bir emel.
Bu günse kaldı ancak, o eski nura bedel,
"Fuzûlî Dîvânı"nda alev alev bir yandın.
Sen bugün, ey zavallı, ne bir büyük rüyasın,
Ne küçük bir buseden kızaran saf edasın!
Bu gün sen ancak riya, hem ucuz bir riyasın;
Ey sen ki öz yürekten kopan yanık duaydın!
Dün bir define, bu gün mücevher hırsızısın
Dün bir ilahe idin, bu gün bir bar kızısın!
Dün kalbe şeref, bu gün vicdanda bir sızısın
Sen ki behimiyetten ulviyete bir bağdın.
Üç kadeh içki, biraz pembe et, biraz ipek,.
Bir sinir gerginliği, bir ateşli titremek
İşte sen busun! Artık ne yalvarma, ne emek!
Bin bir fedakârlığa dün ne coşkun menbadın!
Geçmiş asırlardaki yüksekliğinle seni
Anarak ağlıyorum boş yere mersiyeni.
Ey Enis, anlatma ki hayalinden geçeni,
Cazbant uğultusundan duyulmuyor feryadın.
Özel Durum: Koryürek ve Divan Geleneğine Bilinçli Gönderme
"Ey Aşk!" şiirinin son dizesinde şair kendi adını kullanır: "Ey Enis, anlatma ki hayalinden geçeni." Bu uygulama, Divan şiirinin yüzyıllarca sürdürdüğü mahlas geleneğini bilinçli biçimde çağrıştırır. Fuzûlî başta olmak üzere pek çok divan şairi, kaside ya da gazelin son beytine kendi mahlasını yerleştirerek şiiri imzalar ve şair-özneyi metne dahil ederdi. Hece ölçüsüyle yazılan ve modern bir medeniyet eleştirisi taşıyan bu şiirde Koryürek, bu geleneği devrederek hem geleneğe saygısını hem de ondan kopuşun kaçınılmazlığına duyduğu üzüntüyü aynı anda dile getirir. "Fuzûlî Dîvânı"nın doğrudan adının geçirilmesi de bu bağlamda rastlantı değil, Koryürek'in Halk ve Divan şiiri mirasını Milli Edebiyat anlayışı içinde sentezleme çabasının en belirgin göstergesidir.
Enis Behiç Koryürek — Şairin Portresi
Enis Behiç Koryürek, 11 Mart 1891'de İstanbul'un Aksaray semtinde doğdu; bazı akademik kaynaklarda ise doğum yılı 1892 ya da 1893 olarak geçmektedir. Babası askeri doktor yarbay İsmail Behiç Bey, annesi Fâika Hanım'dır. Babasının görevi nedeniyle çocukluğunun büyük bölümünü Makedonya'da geçiren şair, ilk eğitimini özel hocalardan ve babasından aldı. Balkan coğrafyasının çok katmanlı kültürel atmosferi, ileride şiirinde işleyeceği vatan, kayıp ve özlem temalarının erken birikimini oluşturdu.
Selanik ve Üsküp idadilerinde, ardından İstanbul Lisesi'nde ortaöğrenimini tamamlayan Koryürek, 1913'te Mülkiye Mektebi'ni birincilikle bitirdi. Hariciye Nezareti'nde göreve başlayarak Bükreş ve Budapeşte'de görev yaptı; Budapeşte'deyken Gülbaba Türbesi'nin yeniden ziyaretgâh ve müze haline getirilmesine önemli katkılar sundu. Şiirlerini başlangıçta aruz vezniyle yazan Koryürek, Ziya Gökalp'in etkisiyle hece ölçüsüne yöneldi ve Milli Edebiyat akımına katıldı. Balkan Savaşı'nın yenilgiyle sonuçlanması üzerine kaleme aldığı "Vatan Mersiyesi" geniş yankı uyandırdı; Çanakkale şiirlerinden vatan ve kahramanlık destansılarına uzanan çizgisiyle Milli Edebiyat'ın önde gelen temsilcilerinden biri sayıldı. 1921'den itibaren öğretmenlik ve memurluğa yönelen şair, Milli Mücadele yıllarında da etkin kaldı. 1927'de ilk şiir kitabı Miras'ı yayımladı.
Yaşamının son dönemlerinde tasavvufa ve ispiritizmaya ilgi duyan Koryürek, bir Mevlevi'nin ruhundan ilham aldığını öne sürdüğü şiirlerini Varidat-ı Süleyman adıyla 1949'da bastırdı. 1946'dan sonra kendisine resmi görev verilmemesi nedeniyle son yıllarını ekonomik güçlük içinde geçirdi; 18 Ekim 1949'da Ankara'da hayatını kaybetti ve Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedildi. Ölümünün ardından Fethi Tevetoğlu'nun hazırladığı Miras ve Güneşin Ölümü adlı derleme 1951'de yayımlandı. Hecenin Beş Şairi arasında anılan Koryürek, Türk şiirine hem biçimsel yenilikler hem de derin medeniyet sorgulamaları taşıyan kalıcı bir miras bıraktı.
Sıkça Sorulan Sorular
Ey Aşk! şiiri hangi kitaptan alınmıştır?
Şiir, bir kitaptan değil dergiden alınmıştır. Hayat dergisinin 6. cildinde, 143. sayısında (15 Teşrin-i sani 1929, s. 8) yayımlanmıştır. Şair, bu döneme ait pek çok şiirini çeşitli dergilerde yayımlamış; toplu şiir kitabı olan Miras'ı ise 1927'de bastırmıştır.
Ey Aşk! şiirinin konusu nedir?
Şiir, aşkın tarihsel ve metafizik yüceltimini geçmişle bugünü karşılaştırarak ele alır. Şair, eskiden ulvi ve dönüştürücü bir güç olan aşkın modern zamanda sıradan bir hazza, hatta riyaya dönüştüğünü acı bir medeniyet eleştirisiyle dile getirir.
Enis Behiç Koryürek kimdir?
Enis Behiç Koryürek (11 Mart 1891, İstanbul – 18 Ekim 1949, Ankara), Türk şair, öğretmen, diplomat ve bürokrattır. Hecenin Beş Şairi arasında yer alır. Mülkiye Mektebi mezunu olan şair, Ziya Gökalp'in etkisiyle hece ölçüsünü benimseyerek Milli Edebiyat akımına katılmış; vatan, aşk, kahramanlık ve tasavvuf temalarını işlemiştir. Başlıca eserleri Miras (1927), Varidat-ı Süleyman (1949) ve ölümünden sonra yayımlanan Güneşin Ölümü'dür (1951/1952).
- TEİS – Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü: Koryürek, Enis Behiç
- TDV İslam Ansiklopedisi: Koryürek, Enis Behiç
- Vikipedi: Enis Behiç Koryürek
- Şiir Parkı – Ey Aşk! (Hayat, C. 6, Nr. 143, 15 Teşrin-i sani 1929, S. 8)
- DergiPark – Enis Behiç Koryürek'in Harp Edebiyatı Konulu Şiirleri Üzerine Bir İnceleme (Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2015)
Okur Görüşleri
Henüz yorum yapılmadı
Bu yazı için ilk yorumu sen yazmak ister misin?
Yorum Gönder